Σχέδιο Β

Σχέδιο Β

Το Σχέδιο Β συγκροτήθηκε σε πολιτική κίνηση τον Μάιο του 2013. Σχέδιο Β σημαίνει σε πρώτο στάδιο την αποχώρηση από τη ζώνη του ευρώ, που στην πορεία μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε έξοδο από την κρίση και απαλλαγή από τα δεσμά των δανειστών, αλλά να αποτελέσει την αρχή για μια νέα Ελλάδα.

URL Ιστότοπου:

Μια ακόμη ιστορία επιτυχίας για τον Αλέξη, του Γ. Ανδρουλιδάκη

ΜΙΑ  ΑΚΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ  ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΛΕΞΗ

Του Γιάννη Ανδρουλιδάκη*

            Όλες οι μνηνονιακές κυβερνήσεις  είχαν ανάγκη από ένα ευχάριστο  αφήγημα. Ήθελαν  να παρουσιάσουν  ένα successstory, όπως είχε πει ο κ. Σαμαράς, σαν αντίβαρο στην βάρβαρη κοινωνική πολιτική  που εφάρμοζαν. Μάταια όμως. Το περιεχόμενο των επιτυχιών τους ήταν τόσο μικρό και ασήμαντο  που δεν κατόρθωσαν να πείσουν  την κοινωνία. Τη λογική αυτή  ακολουθεί  και ο κ.  Τσίπρας. Σε κάθε ευκαιρία,  που του δίνεται, διηγείται  τα δικά του κατορθώματα,  τα οποία, όμως,  γρήγορα ξεθωριάζουν.  Σε μια περίπτωση  από τις πολλές π.χ. ,  όπου  μοιράστηκαν ψίχουλα από το  πλεόνασμα  και αυτό  βαφτίστηκε  13η σύνταξη, η αφήγηση έκλεισε με  ταπεινωτική συγνώμη στους θεσμούς  και με τη δέσμευση ότι στο μέλλον δε θα ξαναγίνουν  μονομερείς ενέργειες. Αποδείχτηκε για μια ακόμη φορά  ότι ιστορίες με καλό τέλος δεν υπάρχουν στα μνημόνια.

            Πρόσφατα από τη 2η σύνοδο Thessaloniki Summit , που διοργάνωσε ο ΣΒΒΕ, ο πρωθυπουργός  έστειλε άλλο ένα μήνυμα επιτυχίας.  «Η χώρα πέρασε σε διαφορετική εποχή», τόνισε και αναφέρθηκε στο θετικό momentum στο οποίο βρίσκεται η οικονομία. Επισήμανε,  επίσης,  ότι το πρόγραμμα θα  ολοκληρωθεί  στην ώρα του και το τρέχον έτος θα τελειώσουμε με τα μνημόνια. Ειλικρινά , αν τον άκουγε κάποιος,  ο οποίος δε ζει στη χώρα, θα πίστευε ότι εδώ γίνονται οικονομικά και πολιτικά  θαύματα. Αν, ωστόσο, ήταν  κάτοικος αυτού του τόπου θα αναρωτιόταν αν ο κ. Τσίπρας συνεχίζει την πολιτική απατεωνιά ή αν  έχει επαφή με την πραγματικότητα.  Γιατί με την ανεργία να καλπάζει, τη χώρα να έχει ξεπουληθεί στους ξένους, την ανασφάλιστη εργασία να βρίσκεται στα ύψη, την κοινωνία να βουλιάζει στη φτώχεια και στο αδιέξοδο, τους πολίτες να  αδυνατούν να πληρώσουν τους κεφαλικούς φόρους,  τους πλειστηριασμούς  να είναι στην ημερήσια διάταξη για ποια αλλαγή σελίδας  να μιλήσουμε; Γιατί  και στην περίπτωση που  δεχτούμε  ότι η χώρα βγαίνει από τα μνημόνια αύριο το πρωί, δε θα βρίσκεται σε επιτροπεία ως το 2060 και  η οικονομική πολιτική δε  θα υπαγορεύεται από το εξωτερικό;   Αυτή η θεσμοθέτηση της διαρκούς λιτότητας δε έγινε με τη δική του συγκατάθεση και υπογραφή;  Γιατί δεν αφηγείται  αυτό τον  πολιτικό  «άθλο» που του ανήκει εξ ολοκλήρου;

            Ο πρωθυπουργός, εντούτοις, δεν έμεινε εδώ. Μίλησε για την ανάπτυξη και τις επενδύσεις  που όλο έρχονται και όλο ξεστρατίζουν. Μάλιστα συνταγογράφησε  το κατάλληλο φάρμακο.  «Αυτοπεποίθηση και μέγιστη εμπιστοσύνη στις δυνάμεις μας», είπε.   Αναρωτιέμαι  σε ποια  ανάπτυξη αναφέρεται και ποιες επενδύσεις ονειρεύεται.  Σε εκείνες  των απλήρωτων εξάμηνων δοκιμαστικών συμβάσεων ή σε αυτές της μαύρης εργασίας, των ημερομισθίων πείνας και των μεσαιωνικών συνθηκών δουλειάς; Σε επενδύσεις  ασυδοσίας και καταστροφής του περιβάλλοντος τύπου  Σκουριών Χαλκιδικής  ή σε ληστρικές  συμβάσεις  κατηγορίας  Fraport με απαίτηση πανωπροικιών;  Ποιο  είναι το επενδυτικό του όραμα;  Οι φαραωνικές κατασκευές και οι ουρανοξύστες  που θα υψωθούν  στο Ελληνικό «ομορφαίνοντας» ακόμη περισσότερο το αστικό  αττικό τοπίο;

            Όχι, ο κ. Τσίπρας  δε μίλησε για τη μόλυνση του Σαρωνικού και το λαθρεμπόριο καυσίμων που γίνεται φανερά κάτω από τη  μύτη του λιμενικού.  Θα ήταν, εξάλλου, απρέπεια να δυσαρεστήσει το ακροατήριο του ( βιομήχανοι γαρ). Αυτούς θα τους καταγγείλει,  όταν θα απευθυνθεί στους κομματικούς υποστηρικτές του για να χαϊδέψει τα αυτιά τους και να αποδείξει ότι παραμένει αριστερός.  Ο πρωθυπουργός  έχει εμπεδώσει την τακτική του λαϊκισμού  και την προσαρμόζει, όπου χρειαστεί.  Κοροϊδεύει, εξαπατά συστηματικά και συμπεριφέρεται σαν κόθορνος. Η χώρα λεηλατείται  και η κοινωνία μαστιγώνεται με τις ευλογίες του. Γι αυτό είναι επιτακτική ανάγκη να  ηττηθεί η πολιτική αυτή από  όχι από δεξιά αλλά από αριστερά. Από ένα  μέτωπο ανατροπής  το οποίο θα προέλθει  από τη συνεργασία   πατριωτικών  και αριστερών δυνάμεων  και από  συλλογικότητες και άλλες κινήσεις των ενεργών πολιτών , το οποίο  θα μιλήσει με τη γλώσσα της  υπευθυνότητας και της αλήθειας στον ελληνικό λαό  με τη στήριξη του οποίου θα ανοίξει ένα άλλο δρόμο και θα αναλάβει την τεράστια ευθύνη να βγάλει τη χώρα από την κρίση θέτοντας τέλος στα μνημόνια και στις απατηλές αφηγήσεις  των σωτήρων της χώρας.

*εκπαιδευτικός στο 6ο Λύκειο Καλαμάτας

Τσε Γκεβάρα : Μισός αιώνας από τον θάνατό του

Τσε Γκεβάρα : Μισός αιώνας από τον θάνατό του

50 χρόνια κλείνουν σήμερα από τη μέρα του 1967 που ο Τσε Γκεβάρα σκοτώθηκε στη Βολιβία, όπου είχε πάει μετά την θητεία του ως υπουργός στην Αβάνα και μετά από την πολύμηνη παρουσία του σε αφρικάνικες χώρες. Στην Ελλάδα, λίγους μήνες μετά την εγκαθίδρυση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, η αριστερή νεολαία έκανε το πένθος της μοναχικά ή σε μικρές παρέες.

Με βάση λοιπόν την επέτειο αυτή και InMemoriamδημοσιεύουμε την  πρώτη συνέντευξη του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα στην αμερικανική τηλεόραση δόθηκε στην εκπομπή “Issues and Answers” του τηλεοπτικού δικτύου ABC. Η ανταποκρίτρια  LisaHoward (στη φωτογραφία) ταξίδεψε στην Αβάνα την άνοιξη του 1964 όπου συνάντησε τον τότε υπουργό βιομηχανίας της επαναστατικής κυβέρνησης της Κούβας. Παρακάτω παρατίθεται, μεταφρασμένα στα ελληνικά, τα πρακτικά της συνέντευξης, με τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις όπως ακριβώς δόθηκαν στη δημοσιότητα απ’ το τηλεοπτικό δίκτυο.

22 Μαρτίου 1964. 


Ερώτηση: Πόσο σοβαρά επηρεάζει την κουβανική οικονομία ο αποκλεισμός (εμπάργκο) των ΗΠΑ;


ΓΚΕΒΑΡΑ: Δε μπορώ να σας δώσω συγκεκριμένη εικόνα των επιπτώσεων που ο οικονομικός αποκλεισμός έχει επιφέρει στην Κούβα και, είτε το πιστεύετε η όχι, το εμπάργκο έχει και καλές και αρνητικές επιπτώσεις. Στις καλές [επιπτώσεις] είναι η ανάπτυξη της εθνικής επίγνωσης και του αγωνιστικού πνεύματος του κουβανικού λαού σε μια προσπάθεια να ξεπεράσει το γεγονός ότι [στο παρελθόν] κάθε μηχάνημα στην Κούβα ήταν κατασκευασμένο στις ΗΠΑ και πως το νησί είχε καταστεί σκουπιδότοπος μεταχειρισμένων αμερικανικών μηχανημάτων, με το αζημίωτο, κάτι που έχει διακοπεί τώρα. Αν το αναλογιστείτε αυτό μπορείτε να καταλάβετε τι έχει επιφέρει το εμπάργκο και την προσπάθεια που απαιτείται για να το αντιμετωπίσουμε. Δε μπορώ να σας δώσω στατιστικά στοιχεία. Δεν τα γνωρίζω. Αλλά ασφαλώς ο αποκλεισμός έχει επιφέρει σοβαρές δυσκολίες. Την ίδια όμως στιγμή, έχει αποτελέσει ένα καλό μάθημα για μας. Μας έμαθε πως να διαχειριστούμε την οικονομία μας στο μέλλον. 

Ερώτηση: Η Ρωσία ενισχύει με μεγάλα χρηματικά ποσά στην κουβανική οικονομία κάθε μέρα. Τι θα συνέβαινε στην οικονομία του νησιού εάν αυτή η βοήθεια σταματούσε ξαφνικά;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Αυτές οι δηλώσεις περί “καθημερινής” οικονομικής βοήθειας είναι, πιστεύω, χαρακτηριστικό του αμερικανικού τρόπου σκέψης και του πως αντιλαμβάνεστε την έννοια της επένδυσης. Θα μπορούσε, πράγματι, να αντικατοπτρίζει περίπου του πως αντιλαμβάνονται οι αμερικανοί την “οικονομική βοήθεια”. Η αμερικανική βοήθεια στις χώρες της Νότιας Αμερικής τελικώς στράφηκε ενάντια στα κράτη που λάμβαναν τη βοήθεια αυτήν. Στην δική μας περίπτωση έχει υπάρξει αυτό που θα αποκαλούσαμε “οικονομική βοήθεια”, όπως η διαγραφή συγκεκριμένων εμπορικών χρεών, η χορήγηση μακροπρόθεσμων δανείων, σε μια καθαρά εμπορική βάση. Όσο για τα υπόλοιπα, έχουμε την φυσιολογική, φυσική εμπορική σχέση μεταξύ δύο χωρών. Οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον ο κύριος πελάτης εισαγωγών-εξαγωγών της Κούβας. Είναι η Σοβιετική Ένωση. Τώρα εάν, με την ερώτηση σας, θέλετε να σας πω τι θα συνέβαινε εάν η σοβιετική οικονομική βοήθεια σταματούσε, τότε μπορώ να σας απαντήσω πως η ζωή της χώρας θα παρέλυε επειδή, για παράδειγμα, το πετρέλαιο μας, όλο το πετρέλαιο που έχουμε, σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια τόνοι, εισάγονται απ’ την Σοβιετική Ένωση – αλλά αυτό δεν συνιστά βοήθεια. Αποτελεί εμπορική σχέση ανταλλαγής στη βάση της πλήρους ισότητας και πληρώνουμε γι’ αυτήν με ζάχαρη και άλλα προϊόντα. 

Ερώτηση: Θα κάνατε μια εκτίμηση για το πόσο επιτυχημένος έχει αποδειχθεί ο οικονομικός αποκλεισμός εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Νομίζω ότι σχεδόν με καλείτε να διαρρεύσω απόρρητες πληροφορίες. Έχουμε αναγνωρίσει την σημασία του οικονομικού αποκλεισμού, αλλά έχουμε επίσης δηλώσει πως το εμπάργκο δεν πρόκειται να μας εμποδίσει να αναπτυχθούμε. Κυρίως όμως είναι δύσκολο να είμαι σαφής αναφορικά με αυτό και ούτε είναι σωστό. Σε τελική ανάλυση, ασχέτως των καλών σας προθέσεων, είμαστε ακόμη εχθροί. Και ο εχθρός πρέπει να γνωρίζει μόνο γενικά πράγματα αναφορικά με την άλλη πλευρά. 

Ερώτηση: Η Κούβα αγόρασε πρόσφατα λεωφορεία από το Λονδίνο. Διαπραγματεύεστε για πλοία με την Ισπανία. Αντιλαμβάνομαι πως υπάρχει κάποια οικονομικού τύπου αποστολή στην Ελβετία – αποτελεί αυτό για σας βασική αλλαγή της κουβανικής οικονομίας;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Δε νομίζω. Νομίζω υπάρχει αλλαγή στην οικονομική πολιτική ορισμένων χωρών. Έχει υπάρξει μια συγκεκριμένη διάλυση της επονομαζόμενης μονολιθικής ενότητας του ελεύθερου κόσμου. Υπάρχουν περισσότερες εμπορικές σχέσεις με την Κούβα τώρα. Η εμπορική μας αντίληψη βασίζεται πάντα στις ίδιες αρχές. Με άλλα λόγια, το εμπόρευμα είναι εμπόρευμα και πρέπει να είναι ισοβαρές και για τον αγοραστή και τον πωλητή. Και σε αυτή τη βάση έχουμε εμπορικές σχέσεις με όλον τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, ακόμη και μετά την χειροτέρευση των σχέσεων μας.
Οι ΗΠΑ έχουν εξασκήσει μεγάλη πίεση προκειμένου να απαγορεύσουν την πώληση συγκεκριμένων προϊόντων σε μας και γνωρίζετε καλά τις συζητήσεις που έγιναν επειδή η Leyland [1] μας πούλησε λεωφορεία. Αλλά στην πραγματικότητα δεν είμαστε εμείς που έχουμε αλλάξει. Συγκεκριμένα στοιχεία της διεθνούς πολιτικής έχουν αλλάξει. Δε γνωρίζω εάν αυτά σχετίζονται με εμάς. Δεν το νομίζω. Δε νομίζω ότι είμαστε και τόσο σημαντικοί. 

Ερώτηση: Αισθάνεστε ότι αυτές οι αγορές (εκ μέρους της Κούβας) αποτελούν αποτυχία του οικονομικού αποκλεισμού των ΗΠΑ;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Ναι.

Ερώτηση: Σημαντική αποτυχία;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Αυτό εξαρτάται απ’ το πως επηρεάζει το αμερικανικό “εγώ”, τον εγωισμό των ΗΠΑ. 

Ερώτηση: Στρατηγέ Γκεβάρα, πιστεύετε ότι οι εμπορικές σας σχέσεις με τη Δύση που υπάρχουν τώρα θα συνεχίσουν – και πιθανόν να επεκταθούν – στο προσεχές μέλλον;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Το ελπίζω. Φυσικά δεν έγκειται μόνο στις δικές μας ευχές αλλά επίσης στη θέληση των λαών με τους οποίους έχουμε σήμερα εμπορικές σχέσεις. Αλλά έχω ελπίδες πως θα συνεχιστεί και θα περάσουμε σε μια νέα εποχή αναφορικά με τις σχέσεις της Κούβας. Το γεγονός δηλαδή ότι οι χώρες της Ευρώπης έχουν αντιληφθεί την σημασία του να έχουν σχέσεις με όλες τις χώρες του κόσμου και πως η Κούβα είναι μια καλή, αξιόπιστη, σταθερή αγορά. Επομένως, όλα μας οδηγούν στο να ελπίζουμε πως αυτές οι σχέσεις θα συνεχιστούν και θα επεκταθούν στο μέλλον. Ενδιαφερόμαστε ιδιαίτερα γι’ αυτό. Έχουμε κλείσει συμφωνίες για την αγορά εργοστασιακών μονάδων με συγκεκριμένες χώρες, τη Γαλλία, τη Βρετανία, την Ιαπωνία. Αισθανόμαστε ότι στο μέλλον θα είμαστε σε θέση να κάνουμε τέτοιες συμφωνίες και με ακόμη μεγαλύτερη ασφάλεια. Διότι κατά το παρελθόν υπήρχε πάντοτε ο φόβος πως οι εμπορικές σχέσεις μπορούσαν να διακοπούν, αλλά ειδικά η Αγγλία και η Γαλλία έχουν διατηρήσει πολύ καλές σχέσεις με εμάς σε αυτόν τον τομέα. Έχουν εγγυηθεί την παροχή επιμέρους τμημάτων του εξοπλισμού που αγοράσαμε κατά την επαναστατική περίοδο.
Αυτό έχει ενισχύσει την αυτοπεποίθηση μας στην πιθανότητα να εισάγουμε νέο μηχανικό εξοπλισμό και τότε, με αυτόν τον πρώτης τάξης εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας, να χτίσουμε μια ολόκληρη σειρά βιομηχανιών τις οποίες αναπτύσσουμε σήμερα. 

Ερώτηση: Τι θα συνέβαινε στην κουβανική οικονομία εάν αυτό το εμπόριο με τη Δύση διακόπτονταν ξαφνικά;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Τίποτα. 

Ερώτηση: Στρατηγέ Γκεβάρα, αποδεικτικά στοιχεία απ’ το εξωτερικό δείχνουν ότι το μαρξιστικό οικονομικό σύστημα απλά δεν λειτουργεί. Δεν προσφέρει πλούσια ζωή για τους ανθρώπους. Μετά από 47 χρόνια εφαρμογής του, η Σοβιετική Ένωση δε μπορεί ακόμη να θρέψει, να στεγάσει και να ντύσει επαρκώς το λαό της. Πιστεύετε ότι είναι πιθανόν το μαρξιστικό σύστημα να μην προσφέρει τα κατάλληλα κίνητρα για την ύπαρξη υψηλού επιπέδου παραγωγικότητας;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Έχετε μια τάση να κάνετε δηλώσεις υπό τη μορφή ερωτήσεων. Και πάλι, οφείλω να διαψεύσω τη δήλωση σας και έπειτα να απαντήσω στην ερώτηση. Λέτε πως έχει αποδειχθεί ότι ο μαρξισμός, ή το μαρξιστικό σύστημα, δεν προσφέρει στους ανθρώπους αυτά που χρειάζονται για να διασφαλιστεί μια καλή ζωή. Νομίζω πως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Εάν συγκρίνουμε το μέσο βιοτικό επίπεδο στις ΗΠΑ με αυτό άλλων χωρών τότε πρέπει πράγματι να παραδεχτούμε πως στις υπόλοιπες χώρες είναι χαμηλότερο. Όταν όμως μιλάτε για τον αμερικανικό τρόπο ζωής, και αυτόν του ελεύθερου κόσμου, πρέπει να λάβετε υπ’ όψη τα 200 εκατομμύρια ανθρώπων στη Λατινική Αμερική που πεθαίνουν της πείνας, που πεθαίνουν από αρρώστιες, που η ζωή τους δεν περνάει τα 18 χρόνια, που πεθαίνουν σε παιδική ηλικία. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι συμβάλλουν στο οικονομικό μεγαλείο των Ηνωμένων Πολιτειών οι οποίες τους εκμεταλλεύονται με τον ένα η τον άλλο τρόπο. Το ίδιο συμβαίνει στην Αφρική και συνέβη επίσης στην Ασία. Ο μαρξισμός δίνει ένα τέλος σε όλα αυτά. Την στιγμή που πολιορκούμαστε απ’ τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό δε μπορούμε να προσφέρουμε στο λαό μας όλα αυτά που θα επιθυμούσαμε, όλα αυτά που θα μπορούσαμε να παρέχουμε μέχρι τώρα. Και αυτός είναι ο βασικός λόγος που οι λαοί συνεχίζουν να αγωνίζονται για την απελευθέρωση τους. 

Ερώτηση: Όμως η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών γνωρίζει καλά τα προβλήματα στη Λατινική Αμερική και μέσω της Alianza [2] προσπαθεί πολύ σκληρά να ανυψώσει το βιοτικό επίπεδο των λαών σε όλο το ημισφαίριο. Εάν οι μεγαλοαστικές τάξεις συμφωνήσουν σε αγροτικές και φορολογικές μεταρρυθμίσεις και αν αυξηθεί το βιοτικό επίπεδο, το νόημα της κουβανικής επανάστασης δεν χάνει την σημασία του;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Ασφαλώς θα το έχανε αμέσως. Το μήνυμα της κουβανικής επανάστασης έχει νόημα επειδή ο Ιμπεριαλισμός μπορεί μόνο να προσφέρει χλιαρές μεταρρυθμίσεις οι οποίες δεν φτάνουν στη ρίζα των προβλημάτων. Εάν το σύνολο της Λατινικής Αμερικής απελευθερώνονταν απ’ την ιμπεριαλιστική επικυριαρχία, τότε ο ίδιος ο Ιμπεριαλισμός θα έρχονταν αντιμέτωπος με πολύ σοβαρά ζητήματα. 
Η βάση του Ιμπεριαλισμού είναι η κυριαρχία του στις λατινοαμερικανικές χώρες μέσω της ανισοβαρούς σχέσης, της ανταλλαγής βιομηχανικών προϊόντων για πρώτες ύλες, η υφαρπαγή θέσεων “κλειδιά” στις κυβερνήσεις μέσω εθνικών ολιγαρχιών-πιστών στα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα.
Τώρα, εάν όλα αυτά επρόκειτο να αλλάξουν, ο Ιμπεριαλισμός θα έχανε την ισχύ του. Θα αντιμετώπιζε τότε τη γενική κρίση του καπιταλιστικού συστήματος. Με άλλα λόγια, κρίση προερχόμενη απ’ την εργατική τάξη της ίδιας της πατρίδας του. Και παρ’ ότι δεν είναι τόσο άμεση απειλή στην χώρα σας τώρα, επειδή η εκμετάλλευση των εργατικών τάξεων έχει μεταφερθεί στη Λατινική Αμερική, στην Αφρική και την Ασία, η ταξική πάλη θα στραφεί σε μια τέτοια περίπτωση στο εσωτερικό των ΗΠΑ. 
Φυσικά το μήνυμα της κουβανικής επανάστασης θα έχανε όλη την σημασία του, αλλά δεν θα ήταν ούτε χρήσιμο πλέον, επειδή αυτό είναι ακριβώς [σ.μ: η ταξική πάλη] που επιθυμούμε για όλους της λαούς της Λατινικής Αμερικής – και από την στιγμή που αυτό θα είχε επιτευχθεί δεν θα υπήρχε περαιτέρω ανάγκη να διαδώσουμε το μήνυμα μας. Δεν θα είχε νόημα. 

Ερώτηση: Επομένως, συμφωνούμε στην ανάγκη για μεταρρυθμίσεις;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Αληθινές μεταρρυθμίσεις, για την πρόσβαση των λαών στην εξουσία. Τότε συμφωνούμε. 

Ερώτηση: Στρατηγέ Γκεβάρα, αισθάνεστε ότι αυτό δεν μπορεί να έρθει μέσα από μια εξελικτική διαδικασία και πρέπει να έρθει μέσω της βίας και των επαναστατικών αναστατώσεων;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Αυτό, φυσικά, έγκειται στις αντιδραστικές τάξεις. Είναι αυτές που αρνούνται να παραδώσουν την εξουσία, να παραδώσουν τα ηνία της ισχύος. Οπουδήποτε οι αντιδραστικές τάξεις επιμένουν τα κρατάνε την εξουσία, πέραν της θέλησης του συνόλου, η σπίθα θα εκραγεί και θα μπορούσε να προκαλέσει πυρκαγιά σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική και οι λαοί θα έρθουν στην εξουσία. 

Ερώτηση: Στρατηγέ Γκεβάρα, από την επιτυχία της επανάστασης μέχρι τώρα, η κουβανική οικονομία, σύμφωνα με όλες τις πληροφορίες, έχει επιδεινωθεί σε κάθε τομέα. Η βιομηχανική παραγωγή, η καλλιέργεια λαχανικών, η συγκομιδή ζάχαρης η οποία πέρυσι ήταν μειωμένη στους τρεισήμισι εκατομμύρια τόνους. Πως εκτιμάτε αυτήν την οικονομική οπισθοδρόμηση;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Λοιπόν, και πάλι η ερώτηση αυτή συνιστά δήλωση. Επομένως το πρώτο πράγμα που πρέπει να γίνει είναι η διάψευση της δήλωσης αυτής και μετά η όποια απάντηση. Λέτε ότι όλοι οι τομείς της κουβανικής οικονομίας έχουν επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια της επαναστατικής περιόδου και σας λέω πως κάνετε λάθος. 
Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε απ’ το 1959 και θα μπορούσε να έχει αυξηθεί πολύ περισσότερο εάν δεν είχε επηρεαστεί απ’ την παραγωγή ζάχαρης η οποία, πράγματι, μειώθηκε. Η βιομηχανική παραγωγή έχει αυξηθεί με ετήσιο ρυθμό 7% και, φυσικά, χωρίς να μετράμε τη ζάχαρη. Και η αύξηση για το 1963, και οι εκτιμήσεις για το 1964, δείχνουν ακόμη υψηλότερο ρυθμό. Για το 1963, έφτασε το 10% και οι προβλέψεις για το 1964 είναι ακόμη υψηλότερες, όπως και παραγωγή ζάχαρης θα αυξηθεί επίσης. 

Ερώτηση: Στρατηγέ Γκεβάρα, όταν πολεμούσατε στους λόγους της Σιέρρα Μαέστρα είχατε προβλέψει ότι η επανάσταση θα γινόταν τόσο ριζοσπαστική;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Διαισθητικά το ένιωσα. Φυσικά, η πορεία και η βίαιη ανάπτυξη της επανάστασης δε μπορούσε να προβλεφθεί. Ούτε ο μαρξιστικός-λενινιστικός χαρακτήρας αυτής μπορούσε να προβλεφθεί. 
Είχαμε μια, λίγο έως πολύ, ασαφή ιδέα για το πως θα λύσουμε τα προβλήματα που ξεκάθαρα ταλαιπωρούσαν τους χωρικούς που πολεμούσαν μαζί μας και τα προβλήματα που εντοπίσαμε στις ζωές των εργατών. Αλλά θα έπαιρνε πάρα πολύ χρόνο να σας αφηγηθώ την όλη διαδικασία μεταμόρφωσης της ιδεολογίας μας. 

Ερώτηση: Στις ΗΠΑ υπάρχει η πεποίθηση ότι ο Στρατηγός Γκεβάρα ήταν ένας εκ των πλέον ριζοσπαστών της επανάστασης και μετατόπισε (πολιτικά) τον Δρ. Κάστρο προς τα αριστερά. Αυτό που συνέβη εδώ ήταν εν μέρει ότι είχε προσχεδιάσει. Το δέχεται ή το αρνείται αυτό;

 

ΓΚΕΒΑΡΑ: Για μεγάλο διάστημα, στις ΗΠΑ και σε πολλές άλλες χώρες, μου έχουν κάνει την τιμή να θεωρούμαι ο εγκέφαλος της επανάστασης, ο ψυχρός υπολογιστής, ο αριστεριστής, η ισχύς πίσω απ’ την εξουσία. Λοιπόν, σε προσωπικό επίπεδο δεν θα με ενοχλούσε, αλλά η ειλικρίνεια μου ως επαναστάτη, η έμφυτη μετριοφροσύνη και ειλικρίνεια με οδηγούν στο να εξομολογηθώ πως ο κορυφαίος αριστερός στην Κούβα είναι ο Φιντέλ Κάστρο και πως ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις ΗΠΑ στην Κούβα είναι ο Φιντέλ και όχι εγώ. 

Ερώτηση: Στους λόφους της Σιέρρα Μαέστρα, όταν ο Φιντέλ Κάστρο δήλωσε ότι δεν είναι κομμουνιστής, πιστέψατε ότι δεν ήταν κομμουνιστής και δεν επρόκειτο να γίνει;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Γνώριζα ότι δεν ήταν κομμουνιστής, αλλά πιστεύω πως επίσης γνώριζα ότι θα γινόταν κομμουνιστής. Όπως ακριβώς ήξερα, εκείνη την στιγμή, ότι δεν ήμουν και γω κομμουνιστής αλλά θα γινόμουν ένας μέσα σε σύντομο διάστημα – και πως η φυσική συνέχεια της επανάστασης θα μας οδηγούσε όλους στο μαρξισμό-λενινισμό. Δε μπορώ να πω ότι ήταν καθαρή, συνειδητή γνώση, αλλά ήταν διαίσθηση, το αποτέλεσμα προσεκτικής εκτίμησης της συμπεριφοράς των ΗΠΑ και ο τρόπος που η χώρα σας έδρασε εκείνη την εποχή εναντίον μας και υπέρ του Μπατίστα. 

Ερώτηση: Εάν συνέβαινε κάτι στον Φιντέλ Κάστρο, ποιά πιστεύετε θα ήταν η μοίρα της κουβανικής επανάστασης και ποιός θα αναλάμβανε τα ηνία της ισχύος εδώ;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Απ’ την ερώτηση της συμπεραίνω ότι αναφέρεστε σε περίπτωση που του συνέβαινε κάτι βίαιο. Δε μπορούμε να αρνηθούμε ότι θα ήταν ένα πολύ σοβαρό χτύπημα στην κουβανική επανάσταση. Ο Φιντέλ είναι ο ηγέτης μας, αδιαμφισβήτητος και αδιαφιλονίκητος. Έχει υπάρξει ο αληθινός οδηγός μας μέσα από μια σειρά πολύ πολύ δύσκολων περιστάσεων που η Κούβα είχε να αντιμετωπίσει, και σε αυτές τις στιγμές απέδειξε το ηγετικό του ανάστημα ως διεθνούς κύρους ηγέτης. 
Δε νομίζω ότι κάποιος από εμάς έχει το ηγετικό του ανάστημα, αλλά έχουμε αποκτήσει επαναστατική εμπειρία πολεμώντας στο πλευρό του. Γίναμε αυτό που γίναμε πηγαίνοντας στο ίδιο “σχολείο” με αυτόν, ένα σχολείο κουράγιου, τόλμης, θυσίας, της αποφασιστικότητας να υπερασπιστούμε τις αρχές μας, της ανάλυσης διαφορετικών προβλημάτων. Και πιστεύω πως όλοι μαζί θα μπορούσαμε, να βαδίσουμε ακόμη και αν συνέβαινε κάτι σ’ αυτόν.
Τώρα, αναφορικά με το ποιός θα τον αντικαθιστούσε, αυτό είναι κάτι που θα έπρεπε να συζητηθεί τότε. Κανένας από μας δεν έχει αυτού του είδους την πολιτική φιλοδοξία αλλά, λογικά, ο αδελφός του Ραούλ (θα τον αντικαθιστούσε), όχι επειδή είναι αδελφός του, αλλά για τα ίδια του τα προσόντα – είναι ο αναπληρωτής πρωθυπουργός και επομένως θα ήταν ο πλέον κατάλληλος μεταξύ υμών ώστε να ακολουθήσει το ίδιο μονοπάτι της κουβανικής επανάστασης. 

Ερώτηση: Στρατηγέ Γκεβάρα, ο Δρ. Κάστρο συχνά εκφράζει την επιθυμία του να ομαλοποιηθούν οι σχέσεις μεταξύ Κούβας και ΗΠΑ. Επιθυμείτε εσείς τέτοια ομαλοποίηση των σχέσεων;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Εάν βασίζεται σε αρχές, ναι. Και πιθανόν εγώ [να το επιθυμώ] περισσότερο από κάθε άλλον επειδή η βιομηχανία είναι αυτή που πλήττεται περισσότερο απ’ τον οικονομικό αποκλεισμό. Η βιομηχανία και οι μεταφορές είναι ίσως οι τομείς της παραγωγής που έχουν πληγεί περισσότερο απ’ το εμπάργκο. Οι μεταφορές έχουν, λίγο έως πολύ, απελευθερωθεί απ’ τον αποκλεισμό αλλά όχι και η βιομηχανία και επομένως, στη βάση αρχών και πλήρους ισότητας, η ομαλοποίηση των σχέσεων θα ήταν ιδανική για μας. 

Ερώτηση: Είστε αισιόδοξος για την πιθανότητα ομαλοποίησης των σχέσεων Κούβας και Ηνωμένων Πολιτειών;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Νομίζω πως είναι δύσκολο να απαντήσω. Παρακολουθούμε. Περιμένουμε. Ετοιμαζόμαστε για όποιον δρόμο κι’ αν ακολουθηθεί, οτιδήποτε κι’ αν συμβεί. Είναι κάτι που εξαρτάται από μια σειρά περιστάσεων. Εξαρτάται απ’ το πως η αμερικανική κυβέρνηση είναι σε θέση να υπολογίσει την κατάσταση διεθνώς. Μέχρι στιγμής η κυβέρνηση σας δεν έχει δώσει σαφή εικόνα ότι γνωρίζει πως να υπολογίσει τον συσχετισμό δυνάμεων παγκοσμίως και επομένως δεν υπάρχει ξεκάθαρη ιδέα για την πλήρη ομαλοποίηση [των σχέσεων]. 

Ερώτηση: Τι θα επιθυμούσατε να κάνουν οι ΗΠΑ αναφορικά με την Κούβα;

ΓΚΕΒΑΡΑ: Είναι πολύ δύσκολο να σας δώσω σαφή απάντηση. Είναι κάπως μη ρεαλιστική, ως ερώτηση. Ίσως η πιο ειλικρινής και υποκειμενική απάντηση θα ήταν η εξής: Τίποτα. Τίποτα απολύτως. Τίποτα για μας ή εναντίον μας. Απλά να μας αφήσουν ήσυχους.

Λίζα Χάουαρντ: Σας ευχαριστώ πάρα πολύ Στρατηγέ Γκεβάρα.

Υποσημειώσεις:


[1] Leyland: Βρετανική εταιρεία κατασκευής οχημάτων, λεωφορείων και τρόλλεϋ με την επωνυμία Leyland Motors. Ιδρύθηκε το 1896, εθνικοποιήθηκε το 1975 και εντάχθηκε στην εταιρεία Rover το 1986.

[2] Alianza para el Progresso: “Συμμαχία για την ειρήνη”, εμπνεύσεως του αμερικανού προέδρου Τζων Φ. Κέννεντι το 1961. Στόχος της, σύμφωνα με τις ΗΠΑ, ήταν η επέκταση των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Λατινικής Αμερικής.

Πηγή: American Broadcasting Corporation, Μετάφραση & Επιμέλεια: Νικόλαος Μόττας/Guevaristas.

(Πηγή για τη συνέντευξη, praxis)

Η κυβέρνηση και η «παρά φύσιν» μείωση της ανεργίας, του Γιάννη Περάκη

Η κυβέρνηση και η «παρά φύσιν» μείωση της ανεργίας

Η ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ σύμφωνα με την οποία το ποσοστό ανεργίας διαμορφώθηκε στο 21,2% για τον μήνα Ιούνιο-2017. Στο 21,1% το ποσοστό ανεργίας το δεύτερο τρίμηνο του 2017. Αύξηση της απασχόλησης κατά 3,6% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο. Αναλυτικότερα, κατά το Β' τρίμηνο του 2017:

  • Το ποσοστό ανεργίας ήταν 21,1%, έναντι 23,3% του προηγούμενου τριμήνου (Α' τρίμηνο του 2017) και 23,1% το αντίστοιχο τρίμηνο του προηγούμενου έτους (Β' τρίμηνο 2016).
  • Η απασχόληση αυξήθηκε κατά 3,6%, σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, και κατά 2,4%, σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του προηγούμενου έτους.
  • Ο αριθμός των ανέργων μειώθηκε κατά 8,8%, σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, και κατά 8,6%, σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του προηγούμενου έτους (ΕΛΣΤΑΤ 14/09/2017- Β' τρίμηνο 2017).

Βασική διαπίστωση: Ο υπερτονισμός της ποσοτικής αύξησης της απασχόλησης και η απόκρυψη ή υποβάθμιση των ποιοτικών στοιχείων (π.χ. η κατακόρυφη αύξηση της μερικής απασχόλησης των επιχειρησιακών συμβάσεων εργασίας, οι δικαστικές αποφάσεις), δημιουργούν παραπλανητική εικόνα της εξέλιξης της ανεργίας στην Ελλάδα. Η επιλογή των στοιχείων και ο τρόπος παρουσίασης δημιουργούν και παραπληροφόρηση και σύγχυση στον αναγνώστη. Ας τα πάρουμε με την σειρά.

1. Μακροοικονομικά μεγέθη της Ελληνικής Οικονομίας

1.1 Η εξέλιξη του δημόσιου χρέους

Το 2016 ο λόγος δημόσιο χρέος προς ΑΕΠ κινήθηκε αυξητικά και διαμορφώθηκε στο 179,7% έναντι 177,4% το 2015. Η εξέλιξη του δημόσιου χρέους αποκαλύπτει την αποτυχία των μνημονίων. Συνολικά, η αύξηση του ποσοστού του δημόσιου χρέους από την έναρξη των «Π.Ο.Π.», το 2010 ανέρχεται σε 33,5 ποσοστιαίες μονάδες, παρά το «PSI» το 2012. Ως αποτέλεσμα είχαν την παρακάτω εικόνα:

Πίνακας 1. Η εξέλιξη του δημόσιου "χρέους" της Ελλάδας (2005-2017)
Ετος 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2017
Σε δισ. ευρώ 214,0 225,6 239,9 264,8 301,1 330,6 356,3 305,1 320,5 319,7 311,7 316,9 325,0 325,0
Πηγή: AMECO, Φεβρουάριος 2017

1.2 Η διάλυση της παραγωγικής δομής της χώρας μας

Η διάλυση του παραγωγικού ιστού σε κλαδικό επίπεδο στα χρόνια των μνημονίων (2010-2017). Παρατηρούμε ότι η συνολική παραγωγή το γ΄ τρίμηνο του 2015, υστερεί κατά 14% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2010. Οι κλάδοι οι οποίοι έχουν επηρεασθεί από την κρίση είναι η γεωργία και η διαχείριση ακίνητης περιουσίας, με ιδιαίτερα, σημαντικές απώλειες κατέγραψαν οι εξής κλάδοι συγκριτικά μεταξύ του γ΄ τρίμηνου του 2015-2010: Της πληροφορικής και επικοινωνίας   (-29,7%), οι επαγγελματικές, επιστημονικές & τεχνικές υπηρεσίες (-27,9%), το εμπόριο (-20,9%), οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες (-20%), οι κατασκευές έχουν υποστεί τη μεγαλύτερη μείωση σε σχέση με το 2010 (-45,3%), ενώ η παραγωγή (-6,7%) και στη μεταποίησηση (-4%)

1.3  Η ενεργός ζήτηση και η αποτυχία της «μείωσης του κόστους» και της εσωτερικής υποτίμησης

Η δημόσια κατανάλωση μειώθηκε από 23,8% του ΑΕΠ του α΄ τριμήνου του 2009 στο 20,1% του ΑΕΠ του α΄τριμήνου του 2016 και στο 19,9% του ΑΕΠ το γ΄ τρίμηνο του 2016.

Εισαγωγές: Το εμπορικό ισοζύγιο παρουσίασε «βελτίωση», όπου από ελλειμματικό το β΄ τρίμηνο του 2008 (-13,4% του ΑΕΠ) έγινε πλεονασματικό το γ΄ τρίμηνο του 2016  (0,5% του ΑΕΠ). Η κύρια αιτία βεβαίως αποτελεί η μεγάλη μείωση της ζήτησης των νοικοκυριών.

Εξαγωγές: Ακόμη μια αποτυχία των οικονομικών πολιτικών των μνημονίων. Το μερίδιο των κύριων εγχώριων κλάδων στις παγκόσμιες εξαγωγές εμφανίζει υποχώρηση για την περίοδο 2008-2015. Η παραγωγική διάρθρωση της οικονομίας είναι τέτοια, που δημιουργεί έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο. Με άλλα λόγια, η εγχώρια παραγωγή βασίζεται ιδιαίτερα στις εισαγωγές.

Πίνακας 1.3 : ΕΛΛΑΔΑ,  ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ  (GREECE, TRADE BALANCE)
ΕΤΟΣ  ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ-ΑΦΙΞΕΙΣ (2)         ΕΞΑΓΩΓΕΣ-ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ (2) ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ (2
Αξία σε εκατ. ευρώ Ετήσιες μεταβολές Αξία σε εκατ. ευρώ Ετήσιες μεταβολές Αξία σε εκατ. ευρώ Ετήσιες μεταβολές
2008 65.528,30 5,9 21.227,70 9,9 -44.300,60 4,1
2009 53.135,10 -18,9 18.015,10 -15,1 -35.120,00 -20,7
2010 52.147,50 -1,9 21.299,40 18,2 -30.848,10 -12,2
2011 48.891,50 -6,2 24.377,30 14,5 -24.514,10 -20,5
2012 49.537,10 1,3 27.578,00 13,1 -21.959,10 -10,4
2013 46.996,70 -5,1 27.295,70 -1 -19.700,90 -10,3
2014 48.327,40 2,8 27.119,00 -0,6 -21.208,50 7,7
2015 43.617,40 -9,7 25.824,90 -4,8 -17.792,60 -16,1
2016(1)(2) 44.243,80 1,4 25.453,60 -1,4 -18.790,20 5,6
Πηγή:  ΕΛΣΤΑΤ ( Τμήμα Στατιστικών Εξωτερικού Εμπορίου)    (1) Προσωρινά στοιχεία.  (2) αναθεωρημένα στοιχεία    Ενημέρωση Aρχείου: 06.10.2017  

Επομένως, η χώρα μας θα πρέπει άμεσα να σχεδιάσει με αναπτυξιακό πραγματισμό το παραγωγικό μοντέλο που θα μπορούσε να βγάλει την οικονομία από την κρίση, δίχως τις καταστροφικές πολιτικές της εσωτερικής υποτίμησης.

1.4  Οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου

Οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου σημείωσαν σημαντική πτώση κατά την περίοδο της κρίσης. Ειδικότερα, οι ακαθάριστες επενδύσεις μειώθηκαν από 24,2% του ΑΕΠ το δ΄ τρίμηνο του 2008 σε 11,8% το γ΄ τρίμηνο του 2016, έχοντας ως κατώτατο σημείο τους το β΄ τρίμηνο του 2015 κατά το οποίο έφτασαν στο εντυπωσιακά χαμηλό επίπεδο του 10,1% του ΑΕΠ. Επίσης, η εξέλιξη των επενδύσεων στη διάρκεια της κρίσης αποτελεί μια ακόμη απόδειξη της αποτυχίας της πολιτικής της εσωτερικής υποτίμησης στην επενδυτική συμπεριφορά του ιδιωτικού τομέα.

Η ιδιαίτερα περιορισμένη επενδυτική δραστηριότητα συνδέεται με την περιορισμένη πρόσβαση σε ρευστότητα, κυρίως σε τραπεζικό δανεισμό. Τα αδιανέμητα κέρδη των επιχειρήσεων ακολουθούν πτωτική πορεία, με εξαίρεση την περίοδο από το β΄ τρίμηνο του 2012 έως το γ΄ τρίμηνο του 2014, όπου παρατηρείται οριακή αύξηση. Παράλληλα, τα νέα δάνεια των επιχειρήσεων παρουσιάζουν αντίστοιχη συμπεριφορά με τα νέα δάνεια των νοικοκυριών και για τους ίδιους λόγους. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το επίπεδο των επενδύσεων βρίσκεται μονίμως χαμηλότερα του επιπέδου των αδιανέμητων κερδών. Με άλλα λόγια, τα τελευταία χρόνια οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις τους με ιδίους πόρους, αλλά δεν το επέλεξαν.

1.5  Η δυναμική της ιδιωτικής κατανάλωσης

Η ιδιωτική κατανάλωση εξακολουθεί να αποτελεί την κινητήριο δύναμη της οικονομικής δραστηριότητας στο μακροαναπτυξιακό μοντέλο της Ελλάδας. Το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και η πραγματική κατανάλωση των νοικοκυριών μειώθηκε την περίοδο  από το γ΄ τρίμηνο του 2008 απο 43,7 δισ. ευρώ σε 29,7 δισ. ευρώ. Ωστόσο, το πιο σημαντικό εμπειρικό εύρημα αφορά τη διαφορά μεταξύ κατανάλωσης και διαθέσιμου εισοδήματος, η οποία γίνεται θετική μετά το β΄ τρίμηνο του 2012 και η οποία αυξάνεται στη συνέχεια. Στο διάστημα μεταξύ του α΄ τριμήνου του 2014 και του β΄ τριμήνου του 2016 η κατανάλωση υπερβαίνει το διαθέσιμο εισόδημα κατά μέσο όρο 2 δισ. ευρώ. Επομένως, τίθεται το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο τα νοικοκυριά χρηματοδοτούν αυτό το πλεονάζον επίπεδο κατανάλωσης. Η αύξηση της διαφοράς θα μπορούσε ενδεχομένως να οφείλεται στη φοροδιαφυγή-εισφοροδιαφυγή και στην αδήλωτη εργασία. Βέβαια, τα φαινόμενα αυτά υπήρχαν και πριν το 2012. Η διαφορά μεταξύ κατανάλωσης και διαθέσιμου εισοδήματος αποτυπώνεται στις αρνητικές νέες αποταμιεύσεις μετά το β΄ τρίμηνο του 2012. Δεδομένου του διαθέσιμου εισοδήματος καθώς και του μη δηλωθέντος, τα νοικοκυριά θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν την κατανάλωσή τους είτε μέσω νέου δανεισμού είτε μέσω των καταθέσεών τους. Τα νοικοκυριά έχουν αρνητικό νέο δανεισμό ήδη από το γ΄ τρίμηνο του 2010, ουσιαστικά δηλαδή από τότε που άρχισε η απομόχλευση της οικονομίας. Επομένως, μόνη πηγή χρηματοδότησης της κατανάλωσης των νοικοκυριών είναι η αναλήψεις των καταθέσεων τουλάχιστον για όσα νοικοκυριά διαθέτουν καταθέσεις. Παρατηρείται συνεχής πτώση του συνόλου των καταθέσεων των νοικοκυριών από το β΄ τρίμηνο του 2014 και κατά συνέπεια η φτωχοποίηση των νοικοκυριών. Προς αυτή την κατεύθυνση κινούνται και τα ευρήματα της ECB (2016), κατά την οποία το μέσο ελληνικό νοικοκυριό έχει απωλέσει το 40% του πλούτου του την περίοδο 2010-2014. Ωστόσο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο συνολικός πλούτος των νοικοκυριών μειώθηκε κατά 12% την ίδια περίοδο, γεγονός που υποδηλώνει σοβαρή αύξηση της ανισότητας πλούτου. Όσον αφορά τις συνολικές καταθέσεις των νοικοκυριών, οι οποίες αντιστοιχούν στο 70% με 75% του πλούτου τους, μειώθηκαν κατά 19,8% μεταξύ του α΄ τριμήνου του 2010 και του α΄ τριμήνου του 2016.

1.6 Η εξέλιξη της φτώχιας και η υλική στέρηση και οικονομική αδυναμία των ελληνικών νοικοκυριών

Ο πλέον πλήρης και ορθός δείκτης φτώχειας είναι αυτός που ορίζεται του 2008, πριν δηλαδή το ξέσπασμα της κρίσης, έτσι ώστε η συγκριτική ανάλυση να αποκαλύψει το μέγεθος των συνεπειών της κρίσης σε όρους συγκριτικού βιοτικού επιπέδου. Βάσει αυτού δείκτη, η φτώχεια αυξάνεται δραματικά από 18% το 2010 σε 48% το 2014-2015. Συνεπώς, ο μισός πληθυσμός της χώρας βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας του 2008.

Την δόξα του προέδρου της ΕΛΣΤΑΤ το 2009, φαίνεται ζήλεψε η Eurostat και το μαγείρεμα καλά κρατεί: Οταν δεν μπορούμε να μειώσουμε τη φτώχεια, μειώνουμε τα όρια!!

Η Eurostat μείωσε κατά 37% τα όρια της φτώχειας στην Ελλάδα, 4.512 (376 ευρώ το μήνα)... το ετήσιο εισόδημα,  σύμφωνα με τη Eurostat που εξασφαλίζει ασφαλή διαβίωση!! 7.178   (598 ευρώ το μήνα) .. ήταν το όριο το 2010.  Αποτέλεσμα .. μετά το 2013, σύμφωνα με τα νέα όρια, η ΕΛΣΤΑΤ μας λέει ότι η φτώχεια στην Ελλάδα ... μειώνεται.

Η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος σε συνδυασμό με την ανεργία έχει ως αποτέλεσμα την αδυναμία των νοικοκυριών να καλύψουν βασικές ανάγκες τους. Ενδεικτικός είναι ο πίνακας 1.6 :

Πίνακας 1.6:  Ποσοστό (%) του πληθυσμού στην Ελλάδα που αδυνατεί να καλύψει συγκεκριμένες ανάγκες μεταξύ (2010 και 2015)
Βασική ανάγκη Επαρκής θέρμανση Γεύμα με κρέας, ψάρι ή κοτόπου-λο κάθε 2η μέρα Κάλυψη έκτακτων αναγκών Καθυστέ-ρηση στην πληρωμή τόκων και ενοικίων Καθυστέ-ρηση στην πληρωμή λογαρια-σμών ΔΕΚΟ
Ετος 2015 29,2% 12,9% 53,4% 14,3% 42,0%
Ετος 2010 15,4% 7,9% 28,2% 10,2% 18,8%
Πηγή: EUROSTAT
  1. Η εξέλιξη της ανεργίας

Η διάρθρωση και η κατανομή των επιχειρήσεων δηλώνει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό του συνόλου των επιχειρήσεων 75% απασχολούν μέχρι 4 εργαζομένους, ενώ περισσότεροι από το 50% των μισθωτών εργάζονται είτε σε επιχειρήσεις με πάνω από 250 εργαζομένους είτε σε επιχειρήσεις που απασχολούν από 10 μέχρι 49 εργαζομένους.

Πίνακας 2: Αριθμός εργαζομένων μισθωτών ανά μέγεθος επιχείρησης το 2016
Εύρος εργαζομένων Αριθμός επιχειρήσεων Ποσοστό στο σύνολο των επιχειρήσεων Αριθμός εργαζόμενων Ποσοστό στο σύνολο των εργαζομένων
1 εως 4 171.977 73,8% 303.362 17,1%
5 εως 9 31.983 13,7% 207.829 11,7%
10 εως 49 25.401 10,9% 478.148 27,0%
50 εως 249 3.249 1,4% 321.900 18,2%
ανω  250 541 0,2% 459.845 26,0%
Σύνολο 233.151 100,0% 1.771.084 100,0%
Πηγή: Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Πληροφοριακό Σύστημα ΕΡΓΑΝΗ: Ειδικά τεύχη 2014-2016 (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ)

2.1 Το φαινόμενο της καλυμμένης ανεργίας

Το φαινόμενο της ακούσιας υποαπασχόλησης (μερική απασχόληση) παρουσίασε στη διάρκεια της κρίσης μεγάλη αύξηση.

Πίνακας 2.1 : Ετήσιος συγκεντρωτικός πίνακας ροών απασχόλησης και νέες προσλήψεις ανά μορφή σύμβασης / απασχόλησης  (2010-2016)
Έτος Σύνολο Αναγγελίες προσλήψεων Σύνολο αποχωρήσεων-(οικειοθελείς αποχωρήσεις & καταγγελίες συμβάσεων) Καθαρές ροές Πλήρης εργασία Μερική εργασία Εκ περιτροπής εργασία Σύνολο μερικής και εκ περιτροπής εργασίας Ποσοστό (%) ευέλικτων μορφών εργασίας επί του συνόλου
2016 2.142.974 2.006.714 136.260 969.965 859.439 313.570 1.173.009 54,7
2015 1.809.552 1.709.852 99.700 805.064 677.521 326.967 1.004.488 55,5
2014 1.566.139 1.467.017 99.122 775.221 566.373 224.545 790.918 50,5
2013 1.149.194 1.015.706 133.488 593.337 412.019 101.868 513.887 46,4
2012 849.494 921.508 -72.014 375.843 241.985 66.615 308.600 45,1
2011 839.015 964.959 -125.944 460.706 233.558 68.300 301.858 39,6
2010 945.911 1.042.061 -96.150 586.281 228.994 60.677 289.671 33,1
Πηγή: Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Πληροφοριακό Σύστημα ΕΡΓΑΝΗ (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ)

Στη διάρκεια της κρίσης, ο πληθυσμός των ηλικιών 15-64 ετών παρουσίασε μείωση της τάξης των 400 χιλιάδων ατόμων. Ενα τμήμα του αποθαρρημένου εργατικού δυναμικού της χώρας περιλαμβάνεται στη μεταναστευτική ροή από την Ελλάδα προς το εξωτερικό και ότι επομένως το φαινόμενο της αποθάρρυνσης στη Ερευνα Εργατικού Δυναμικού, είναι υποεκτιμημένο. Η συγκεκριμένη τάση έχει γίνει έντονα αισθητή στα χρόνια 2009-2017 στην Ελλάδα και παρατηρείται ένα έντονα ανησυχητικό φαινόμενο, αυτό της φυγής μυαλών (brain drain). Οι επιπτώσεις στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι άλλες από την μείωση των δυναμικότητας της οικονομίας, των ερευνητικών δραστηριοτήτων σε εγχώριο επίπεδο, την υποβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας κλπ. Τέλος η ανεργία στην Ελλάδα έχει αποκτήσει τα χαρακτηριστικά της μακροχρόνιας Κεϋνσιανής ανεργίας. Το ποσοστό των μακροχρόνια ανέργων (άνω του ενός έτους) στο σύνολο των ανέργων, υπερβαίνει το 70%.

Πίνακας 2.1 Α: Η ακούσια μερική απασχόληση στην Ελλάδα  και οι αποθαρρημένοι άνεργοι στην Ελλάδα   (γ΄- τρίμηνο 2016)
Αριθμός υποαπασχολούμε-νων με μερική απασχόληση το γ΄ τρίμηνο του 2016 Αριθμός υποαπασχολούμε-νων με μερική απασχόληση το γ΄ τρίμηνο του 2008 Ποσοστό (%) ανεργίας, αποθάρρυνσης και υποαπασχόλησης γ΄ τρίμην- 2016 Ποσοστό (%) ανεργίας γ΄ τριμήνου του 2016 Αριθμός αποθαρρημέ-νων ανέργων το γ΄ τρίμηνο του 2016 Αριθμός αποθαρρημέ-νων ανέργων το γ΄ τρίμηνο του 2008
266,1 χιλιάδες άτομα 96,2 χιλιάδες άτομα 29,60% 22,60% 108,3 χιλιάδες άτομα 44,6 χιλιάδες άτομα
Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού

Η ακούσια υποαπασχόληση και οι αποθαρρημένοι άνεργοι είναι δύο ομάδες του εργατικού δυναμικού που υπήρχαν μεν πριν το 2008, αλλά με περιορισμένη επίδραση στην κατάσταση της αγοράς εργασίας. Στη διάρκεια της κρίσης αναδείχθηκαν σε σημαντικές ομάδες του εργατικού δυναμικού και αποτυπώνουν τις επιπτώσεις της διάλυσης των μεταπολεμικών εργατικών κατακτήσεων και της «εξαφάνισης» του εργατικού δικαίου με άψογη «συνεργασία» και «συντονισμό» των «θεσμών», των κυβερνήσεων και των ανώτατων κλιμακίων της Ελληνικής δικαιοσύνης.

Πίνακας 2.2:  Μετατροπές συμβάσεων πλήρους εργασίας σε ευέλικτες μορφές απασχόλησης (2010-2016) και  Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (2010-2016)
Μετατροπή σύμβασης πλήρους εργασίας σε: Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (2010-2016)
Έτος Μερική απασχόληση Εκ περιτροπής με σύμφωνη γνώμη του εργαζόμενου Εκ περιτροπής με μονομερή γνώμη του εργοδότη Σύνολο εκ περιτροπής Γενικό σύνολο μετατρο-πών Συμμετοχή εκ περιτροπής στο σύνολο μεταβολών (%) Κλαδικές-εθνικές- ομοιεπαγ-γελματικές συμβάσεις Επιχειρη-σιακές συμβάσεις Τοπικές ομοιοεπαγ-γελματικές συμβάσεις Σύνολο Ποσοστό (%) συμμε-τοχής επιχειρησια-κών συμβάσεων
2016 32.600 13.211 5.451 18.662 51.262 36 10 318 6 334 95,21
2015 30.928 15.641 10.682 26.323 57.251 46 12 263 7 282 93,26
2014 25.488 12.405 7.896 20.301 45.789 44 14 286 5 305 93,77
2013 28.410 14.258 15.386 29.644 58.054 51 14 409 0 423 96,69
2012 49.640 21.478 13.372 34.850 84.490 41 23 976 6 1.005 97,11
2011 32.420 19.128 7.414 26.542 58.962 45 38 170 7 215 79,07
2010 18.713 6.527 1.013 7.540 26.253 29 65 227 14 306 74,18
Πηγή: Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Πληροφοριακό Σύστημα ΕΡΓΑΝΗ (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ)
  1.   Η εξέλιξη των αποδοχών την διετία 2015-2016 (ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ)

Στον πίν. 2.3 παρατηρούμε επίσης ότι με μερική ή εκ περιτροπής εργασία εργάζονται 382.729 χιλ. μέγεθος που αναλογεί στο 22,48% των μισθωτών. Από το υπόλοιπο 77,5% των μισθωτών, το 40,7% αμείβεται από 500 ευρώ μέχρι και 1.000 ευρώ και το 36,8% αμείβεται με πάνω από 1.000 ευρώ. Με μερική ή εκ περιτροπής απασχόληση εργαζόταν το 2013 το 20,24% των μισθωτών, το 2014 το 21,81%, το 2015 το 22,45 και το 2016 το 22,48.

Πίνακας 2.3:  Αριθμός εργαζομένων μισθωτών και εύρος μηνιαίων αποδοχών  (ετήσιες μεταβολές 2016-2015)
  Μερική ή εκ  περιτροπής  απασχόληση Εύρος μηνιαίου μισθού (σε ευρώ)
501-600 601-700 701-800 901-1.000 1.001-1.200 1.201-1.500 1.501-2.000 2.001-2.500 2.501-3.000 2.501-3.000 >=3.000 Μερικό Σύνολο Γενικό Σύνολο
Αριθμός Εργαζομένων το 2016 382.729 176.256 143.328 147.583 119.526 106.811 180.216 166.602 135.328 64.945 31.293 47.907 1.319.795 1.702.524
Αριθμός Εργαζομένων το 2015 363.710 155.266 151.887 139.596 115.777 96.857 171.139 152.648 127.662 63.958 31.217 50.128 1.256.135 1.619.845
Διαφορά (2016-2015) -19.019 -20.990 8.559 -7.987 -3.749 -9.954 -9.077 -13.954 -7.666 -987 -76 2.221 -63.660 -82.679
Ποσοστό το 2016 22,48% 10,35% 8,42% 8,67% 7,02% 6,27% 10,59% 9,79% 7,95% 3,81% 1,84% 2,81% 77,52% 100,00%
Ποσοστό το 2015 22,45% 9,59% 9,38% 8,62% 7,15% 5,98% 10,57% 9,42% 7,88% 3,95% 1,93% 3,09% 77,55% 100,00%
Πηγή: Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Πληροφοριακό Σύστημα ΕΡΓΑΝΗ: Ειδικά τεύχη 2013-2016

Είναι χαρακτηριστικό ότι στην κατηγορία των «κοινών» επιδοτούμενων ανέργων ο ετήσιος αριθμός των καταβαλλόμενων επιδομάτων μειώθηκε περίπου κατά 50% σε σχέση με τον αντίστοιχο του 2010.

Διάγραμμα 2.4: Ετήσιος αριθμός καταβληθέντων επιδομάτων κατά κατηγορία επιδοτούμενων ανέργων και νέες αιτήσεις ανέργων για επιδότηση  (2010-2016)
Ετος Σύνολο επιδοτού-μενων Κοινοί & λοιπές κατηγορίες Εποχικοί τουριστικων επαγγελμάτων Νέες αιτήσεις ανέργων για επιδότηση
2010 2.690.703 2.263.264 427.439 198.822
2011 2.856.532 2.418.683 437.849 476.361
2012 2.714.652 2.255.004 459.648 419.694
2013 2.024.104 1.637.917 386.187 351.014
2014 1.420.671 1.159.683 260.988 351.891
2015 1.444.836 1.138.567 306.269 365.317
2016 1.522.406 1.193.664 328.742 390.544
Πηγή: Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Πληροφοριακό Σύστημα ΟΑΕΔ: Μηνιαίες  Συνοπτικές Εκθέσεις Εγγεγραμμένων Ανέργων στα μητρώα του ΟΑΕΔ, 2010-2016 (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ)

Οι δηλώσεις της κυβέρνησης:

 

Ο κ. Τσίπρας δήλωσε: Βάσει των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ, αποδεικνύεται ότι η Ελλάδα έχει γυρίσει σελίδα. Ας αναφέρουμε ποιά στοιχεία επικαλείται.

1) Η τελική κατανάλωση σημείωσε άνοδο κατά 1,2%3, η αιτία:

Σημειώνεται ότι μεταξύ Ιουλίου 2015 και Απριλίου 2017 επανακατατέθηκαν τραπεζογραμμάτια τα οποία αντιπροσωπεύουν το 27% της συνολικής εκροής τραπεζογραμματίων κατά την περίοδο από την πρώτη εκδήλωση της ελληνικής κρίσης (στις αρχές Οκτωβρίου του 2009) μέχρι και το αεξάμηνο του 2015. Τροφοδοτούμενες από τις εισροές αποταμιεύσεων, οι καταθέσεις αυξήθηκαν το 2016, ωστόσο εν συνεχεία τους τέσσερις πρώτους μήνες του 2017 η αύξηση αυτή αντιστράφηκε «μερικώς»4.Καταθέσεις ύψους 4 δισεκατομμυρίων ευρώ έχουν φύγει από το τραπεζικό σύστημα από την αρχή του έτους, σύμφωνα με την «Καθημερινή».  Από 132 δισεκ. ευρώ τον Ιανουάριο, έπεσαν σε 128 δισεκ. στις αρχές Μαρτίου. Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, σε διάστημα ούτε τριών μηνών έχει ουσιαστικά χαθεί μεγάλο μέρος των καταθέσεων που εισήλθαν στο σύστημα μετά τον Μάιο του 2016. Ηδη τον Φεβρουάριο αυξήθηκε για πρώτη φορά, ύστερα από πολλούς μήνες, η ρευστότητα που έλαβαν οι τράπεζες από τον έκτακτο του ευρωσυστήματος, τον ELA.

2) Οι εξαγωγές κινήθηκαν ανοδικά κατά 9,5%: Οι εξαγωγές χωρίς καύσιμα κατέγραψαν άνοδο +5,9% σε αξία το Α’ 3μηνο του 2017, με τα βιομηχανικά προϊόντα να κινούνται σε θετικό έδαφος, ιδίως τα χημικά και τα βιομηχανικά προϊόντα κατά Α’ ύλη,, ενώ μείωση σημείωσαν οι εξαγωγές ποτών και καπνού και λαδιού. Μια προσεκτικότερη ανάλυση του πίνακα 2.4 δηλώνει ότι ο μέσος όρος 9,5% της ανόδου των εξαγωγών προέρχεται απο τα καύσμα (70,60%) ? (μήπως έχει σχέση με το λαθρεμπόριο καυσίμων), απο τις πρώτες ύλες (41,%), με μείωση των αγροτικών προιόντων (-3,30) και των τροφίμων & ποτών (-6,70%).

Πίνακας 2.5: Αξία εξαγωγών ανά ομάδα προιόντων
σε εκατ. ευρώ Αγροτικά προϊόντα Πρώτες ύλες Καύσιμα Βιομηχανικά προϊόντα Άλλα Σύνολο Σύνολο χωρίς καύσιμα Μεταποιημένα προϊόντα εκ των οποίων: τρόφιμα/ποτά Πρώτες ύλες & ακατέργαστα εκ των οποίων: αγροτικά
Ιαν – Μαρ-2016 1.362,50 225,8 1.265,80 2.742,10 127,5 5.723,80 4.457,90 2.405,50 516,1 445,9 289,2
Ιαν – Μαρ-2017 1.317,10 318,4 2.158,90 2.953,90 131,2 6.879,50 4.720,60 2.422,20 481,6 461,5 275,8
Ποσοστό μεταβολής -3,30% 41,00% 70,60% 7,70% 2,90% 20,20% 5,90% 0,70% -6,70% 3,50% -4,60%
Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ,  Eurostat,  Μαρ. 2017

3) Οι εισαγωγές σημειώνουν άνοδο κατά 3,1%. 

4) Ο ακαθάριστος σχηματισμός κεφαλαίου κινήθηκε αρνητικά κατά 17,1%.

Η υπουργός εργασίας δήλωσε «πάντως η ανεργία παραμένει υψηλή, αλλά καταγράφεται πολύ σταθερή μείωσή της στα επίπεδα του 2011» και η χώρα μας και κερδίζει το χαμένο έδαφος και η οικονομία αποκτά θετική δυναμική.

Αραγε θα έχει άδικο κάποιος να ισχυρισθεί ότι οι παραπάνω δηλώσεις κινούνται στην σφαίρα της παρα-φυσικής και των προφητειών και εύκολα θα υποκύψουμε στον πειρασμό να απευθυνθούμε  σε χαρτορίχτρες, μάντισσες και αστρολόγους για την «επιστημονική» εξήγηση του φαινομένου της μείωσης της ανεργίας.

Αλήθεια θα μπορούσε κανείς να απαντήσει στο «προαιώνιο» ερώτημα, ποιός και σε ποιά σημεία θα διαφωνούσε κάποιος στην ανάληψη κοινών δράσεων και μιας μίνιμουμ  κοινής πολιτικής πλατφόρμας των δυνάμεων του Κ.Κ.Ε, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ΛΑΕ, ΠΛΕΥΣΗΣ, ΣΧΕΔΙΟ Β και άλλων ομάδων και ανεξάρτητων προσωπικοτήτων της αριστεράς. Εάν κάποιοι δεν έχουν αναφερθεί, δεν έχει γίνει σκοπίμως. Τα κοινά σημεία που προτείνονται για επεξεργασία:

1) Συλλογικές  Συμβάσεις Εργασίας: Να αποκατασταθεί η δυνατότητα επέκτασης/κήρυξης γενικά υποχρεωτικών κλαδικών και ομοιοεπαγγελματικών ΣΣΕ. Ακύρωση των επιχειρησιακών συμβάσεων. Να καταργηθεί η ικανότητα των «Ενώσεων Προσώπων» να συνάπτουν επιχει- ρησιακές ΣΣΕ.

2) Κατώτατος μισθός: Να θεσμοθετηθεί και πάλι η καθολικότητα της ισχύος και η δεσμευτικότητα του συνόλου των όρων (μισθολογικών και μη) της ΕΓΣΣΕ και ο κατώτατος μισθός/ ημερομίσθιο να καθορίζονται και πάλι αποκλειστικά με ΕΓΣΣΕ, κατόπιν διαπραγματεύσεων μεταξύ των εργαζομένων και εργοδοτών.

3) Ομαδικές απολύσεις: Να ενισχυθεί η προστασία των εργαζομένων από τις ομαδικές απολύσεις.

4) ΑπεργίαΑνταπεργία: Νομοθετική προστασία της απεργίας, που προστατεύεται από το  Σύνταγμα  (άρθρο 23, παρ. 2) και η διατήρηση της απαγόρευσης της ανταπεργίας.

1. Κεϋνσιανή ανεργία: Η ανεργία λόγω ανεπαρκούς ζήτησης ονομαζόμενη και κεϋνσιανή ανεργία, είναι εκείνη που προέρχεται από την πτώση της οικονομικής δραστηριότητας στις φάσεις της καθόδου  και της ύφεσης του οικονομικού κύκλου. Πρόκειται, δηλαδή, για αδυναμία της συνολικής ζήτησης της οικονομίας να απορροφήσει τη συνολική προσφορά του εργατικού δυναμικού. Η ανεργία αυτή έχει κυκλικό χαρακτήρα , δηλαδή επαναλαμβάνεται, και η διάρκειά της εξαρτάται από τη διάρκεια του οικονομικού κύκλου.

2. Το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας ορίζεται ως το ποσοστό των ατόμων με ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα κάτω από το όριο κινδύνου φτώχειας  (εκφραζόμενο σε μονάδες αγοραστικής δύναμης - ΜΑΔ), που καθορίζεται στο 60 % του εθνικού διάμεσου ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος. Σύμφωνα με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας υπολογίζεται σε σχέση με την κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος της ΕΕ αντί για την εφαρμογή κοινού κατώτατου ορίου" europa.eu/eurostatΟικονομίαEurostat.

3. ΕΛΣΤΑΤ

4. Τράπεζα της Ελλάδος- Ιούνιος-2017 , Νομισματική Πολιτική 2016-2017,

Γιάννης Περάκης

Οικονομολόγος

Μίσος και Ρατσισμός, του Νίκου Μαρκέτου

10. Μίσος και Ρατσισμός

Ο φασισμός είναι μια μορφή εκλογίκευσης του μίσους.  Θα πρέπει να εξερευνήσουμε την γέννηση του μίσους στο ασυνείδητο. Η Klein έβλεπε το μυαλό ως ένα πολύ άγριο τόπο, και η ματιά της για τα ακραία μίση και τις βίαιες παρορμήσεις φαίνεται να είναι πολύ χρήσιμη στην κριτική κοινωνική ανάλυση, αφού καταστροφικά και αρνητικά συναισθήματα αλληλοδιαπλέκονται με κοινωνικά αξιοποιήσιμες πολιτικές επιδιώξεις.  Το κλειδί στην θεωρία της Klein είναι η χρήση του θυμού και το μίσους ως άμυνα. Το μίσος διαγράφει την ενοχή, την αυτογνωσία, την κατάθλιψη και δημιουργεί μια φυσική αίσθηση ανωτερότητας και ηθική αυτοδικαίωση, μια ψευδοηθική.

Έντονο μίσος περιβάλει την συστηματικά προκατειλημμένη ιδεολογία. Πεποιθήσεις σχετικά με τη φυλή, όταν κατακλύζονται από έντονο συναίσθημα, είναι παρόμοιες με τις ψυχωτικές καταστάσεις του νου (Rustin, M. 1991). Οι μηχανισμοί της ψυχωτικής σκέψης βρίσκουν στις φυλετικές κατηγοριοποιήσεις μια βολική κάλυψη. Οι μηχανισμοί αυτοί περιλαμβάνουν τον παρανοϊκό διαχωρισμό των αντικειμένων σε αγαπητά και μισητά, τον κατακλυσμό των διαδικασιών της σκέψης από έντονο, μη αναγνωρισμένο συναίσθημα, την σύγχυση μεταξύ του εαυτού και του αντικειμένου λόγω της διάσπασης του εαυτού, την μαζική προβλητική ταύτιση, και το μίσος προς την πραγματικότητα και την αλήθεια.

H παρανοϊκή φύση της ρατσιστικής σκέψης, είναι άμεσα εμφανής στις θεωρίες συνωμοσίας και στις φαντασιώσεις επέλασης κυμάτων από μετανάστες, ή μόλυνσης από ασθένειες που μεταδίδονται από τους μετανάστες, ή δηλητηρίασης από τα ξένα τρόφιμα και την κουλτούρα. Τον παρανοϊκό ιδεασμό («όλοι είναι εναντίον μας, βρισκόμαστε σε μια μάχη για την επιβίωση»), συνοδεύει έντονη συναισθηματική φόρτιση που συνδέεται με την απέλαση των ανυπόφορων φαντασιώσεων και την επισύναψη τους στον άλλο.

Η στέρηση προάγει την πιθανότητα παρανοϊκών ερμηνειών, αποδίδοντας την ανεπάρκεια του υποκειμένου σε μια εκ προμελέτης κακοβουλία που του επιφυλάσσουν οι άλλοι. Αν το υποκείμενο είχε βιώσει στέρηση στην  πρώιμη βρεφική ηλικία, η πιθανότητα των διωκτικών παρανοϊκών ερμηνειών θα αυξηθεί (Klein, 1957).  Είναι αναμενόμενο σε πιεστικές συνθήκες, όλα τα άτομα να βιώσουν κάποιο κλονισμό της πίστης στα καλά αντικείμενα. Ωστόσο, «...η ένταση και η διάρκεια τέτοιων καταστάσεων αμφιβολίας, λιποψυχίας και δίωξης καθορίζουν κατά πόσο το εγώ θα μπορέσει να επανασυγκροτήσει τον εαυτό του και να αποκαταστήσει το καλό αντικείμενο με ασφάλεια» (Likierman, 2001).

Ο Simmel έδειξε με πολύ δυναμικό τρόπο πώς η συμμετοχή σε συλλογικά «κανονικοποιημένα» παραληρήματα όπως ο εθνικισμός και ο αντισημιτισμός χρησίμευαν για την αποκατάσταση μιας ατομικής ψυχικής ισορροπίας που είχε διαταραχθεί από κοινωνικές ανησυχίες (Simmel, 1944).

 Ο Young εφιστά την προσοχή σε μερικά από τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά του φυλετικού μίσους που περιλαμβάνουν: την διάσπαση του καλού και του κακού, την προβολή, την προβλητική ταύτιση και τα στερεότυπα. Η προβλητική ταύτιση μπορεί να ενισχύσει την κατανόηση της ψυχοδυναμικής του εθνοτικού μίσους (Young 2000).

Στον μηχανισμό της προβολής το άτομο επισυνάπτει στον άλλον τα αποκηρυγμένα στοιχεία της προσωπικότητας που βιώνονται ως βαθιά απειλητικά. Επισυνάπτοντας τα στον άλλο σημαίνει ότι δεν βλάπτουν πλέον το υποκείμενο από τα μέσα, αλλά δημιουργούν ένα διωκτικό και απειλητικό εξωτερικό κόσμο από τον οποίο πρέπει να προφυλαχτεί. Οι φυλετικοποιημένοι άλλοι, ως αντικείμενα που δέχονται τις ανεπιθύμητες ψυχικές προβολές, επιλέγονται γιατί οι ίδιοι έχουν ήδη «χαρακτηριστεί» ως αποκλίνοντες και αδύναμοι, αλλά επίσης και ως επικίνδυνες απειλές.

Στην προβλητική ταύτιση ο αποδέκτης των προβολών (ο Εβραίος, ο μαύρος, ο ομοφυλόφιλος κλπ) εσωτερικεύει το στερεότυπο που έχουν οι άλλοι γι’ αυτόν, ζει με το φόβο ότι οι πράξεις του θα αντιστοιχούν σε αυτό το στερεότυπο και η συμπεριφορά του είναι «αδιάκοπα υπερπροσδιορισμένη εκ των ένδον» (Sartre 1976).    Ο αποδέκτης της προβολής, παγιδεύεται σε ένα φαντασιακό που έχουν κατασκευάσει οι κατήγοροι του. Παγιδεύεται τόσο από τις οικονομικές διαδικασίες όσο και από τους ισχυρούς προβλητικούς μηχανισμούς που τον κατασκευάζουν και τον ελέγχουν. O φυλετικοποιημένος άλλος καταδυναστεύεται κυριολεκτικά από τις προβλητικές ταυτίσεις του καταπιεστή. Παγιδεύεται από την ταυτότητα που έχει κατασκευαστεί από την κυρίαρχη κουλτούρα γι’ αυτόν.

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης (1999) υποστηρίζει ότι η ρίζα του μίσους είναι η άρνηση της ψυχικής μονάδας να δεχθεί αυτό που για την ίδια είναι ξένο.  Κατά τη διαδικασία κοινωνικοποίησης, το μίσος χαλιναγωγείται σε σημαντικό βαθμό, τουλάχιστον όσον αφορά τις πιο δραματικές εκδηλώσεις του. Εν μέρει αυτό επιτυγχάνεται μέσω του μόνιμου αντιπερισπασμού που ασκείται στην καταστροφική τάση από τους «εποικοδομητικούς» κοινωνικούς σκοπούς - την εκμετάλλευση της φύσης, τον συναγωνισμό  διαφόρων ειδών (τις «ειρηνικές» αγωνιστικές δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός, ο οικονομικός ή πολιτικός ανταγωνισμός, αντιπαλότητες για την κατοχή ή το γόητρο, γραφειοκρατικές έριδες κλπ), ή την κοινότυπη διαπροσωπική κακοβουλία.  Σε  όλες τις γνωστές κοινωνίες, όλες αυτές οι διέξοδοι κατευθύνουν ένα μέρος του μίσους και της «διαθέσιμης» καταστροφικής ενέργειας, αλλά όχι το σύνολο τους.

Το μέρος του μίσους και της καταστροφικότητας που απομένει φυλάσσεται σε μία δεξαμενή έτοιμη να μετατραπεί σε καταστροφικές δραστηριότητες, σχηματοποιημένες και θεσμοθετημένες, που στρέφονται εναντίον άλλων   ομάδων  - δηλαδή να μετατραπεί σε πόλεμο ………Και όταν η δεξαμενή του μίσους δεν βρίσκει διέξοδο στον πόλεμο, εκδηλώνεται υπόκωφα με τη μορφή της περιφρόνησης, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού.

 Η κατάρρευση, στις καπιταλιστικές κοινωνίες, όλων σχεδόν των οργανισμών των σημαντικών ενδιάμεσων συλλογικοτήτων και επομένως η εξαφάνιση των εναλλακτικών πιθανοτήτων ταύτισης των ατόμων είχε ως επίπτωση τη συσπείρωση για λόγους ταύτισης γύρω από τη «θρησκεία», το «έθνος» ή την «φυλή» και όξυνε το μίσος προς τους ξένους. Η κατάσταση δεν είναι διαφορετική στις μη ευρωπαϊκές κοινωνίες  που υφίστανται το σοκ της εισβολής της ηγεμονικής κουλτούρας, άρα και την συντριβή των παραδοσιακών σημείων αναφοράς με τα οποία ταυτίζονται τα άτομα. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση του θρησκευτικού και/ή εθνικού φανατισμού.

Το μίσος μπορεί να πηγάζει και από μια παθολογία της ταυτότητας και από άμυνα στον κατακερματισμό.    Όπως υποστηρίζει ο Frederick Jameson το άτομο στον μετανεωτερικό κόσμο, είναι κατακερματισμένο, διασκορπισμένο αποκεντρωμένο.  Η ταυτότητα έχει γίνει ρευστή και ευμετάβλητη.  Ό μετανεωτερικός πολίτης είναι μια νομάς περιπλανώμενη μεταξύ ασύνδετων τόπων (Bauman 1992).  Ο  Sartre μιλώντας για τον αντισημιτισμό, τονίζει την  φαντασίωση συνοχής του αντισημίτη. Ο περιπλανώμενος Ιουδαίος όπως και ο μετανάστης προσωποποιούν τη φρίκη της περιπλάνησης και της ανεπανόρθωτης ενδεχομενικότητας της ύπαρξης. (Sartre 1990, σ. 53).

Η  φαντασίωση συνοχής, είναι μια άμυνα απέναντι στην αστάθεια της ύπαρξης. Η επιθυμία του ανθρώπου είναι να είναι ένα ον συμπαγές, αυτιστικά στατικό, και να εξορκίζει τον κίνδυνο του σχιζοφρενικού κατακερματισμού  (Sartre 1990, σ. 53).  Η παρανοϊκή φαντασίωση μπορεί να προσλάβει τη μορφή της ανυποχώρητης αναζήτησης για μια απόλυτη αλήθεια, οντολογικά ορισμένη, μη διαψεύσιμη, που να απορρίπτει το χάος της ζωής.

Ο Lacan υπέθεσε ότι ο αρχέγονος νεογνικός φόβος της «κατακερματισμένης εικόνας του σώματος» αντικαθίσταται από ψευδαισθήσεις συνοχής και πληρότητας που προσφέρει η ταύτιση με εξωτερικές εικόνες παρμένες από την  προϋπάρχουσα κουλτούρα. Έτσι, για τον Lacan, το εγώ, η απατηλή αίσθηση ενός συνεκτικού εαυτού, έχει τις ρίζες του στην αλλοτριωτική ταύτιση με εξωτερικές εικόνες - αλλά η απειλή του κατακερματισμού  πάντα ελλοχεύει, προκαλώντας αυτό που αποκάλεσε «ναρκισσιστικό πάθος»-«την ιδιόμορφη παθιασμένη επιθυμία να αποτυπώσει την εικόνα του στην πραγματικότητα" (Lacan 1948). Οι ταυτότητες - οι εαυτοί – για τις οποίες οι άνθρωποι είναι τόσο υπερήφανοι και υπερασπίζονται σφοδρά είναι φανταστικές. Αλλά, η απειλή της αποκάλυψης αυτής της ψευδαίσθησης και της έκθεσης στον κατακερματισμό και τον τρόμο μπορεί να μας κάνει να προσκολληθούμε σε αυτήν την ταυτότητα με πάθος - όπως αποδεικνύεται στις φανατικές θρησκευτικές και φυλετικές συγκρούσεις στη διάρκεια της ιστορίας.

Κατά τον ψυχαναλυτή Massimo Recalcati ( 2005), το παρανοϊκό μίσος είναι μια πολιτική αντιμετώπισης της αμφιθυμίας, η οποία αποτελεί δομικό στοιχείο του συναισθηματικού κόσμου του ανθρώπου, επιδιώκοντας την εξάλειψή της (Recalcati M., 2005).   Για το λόγο αυτό, ο εχθρός πρέπει να προσλάβει τα χαρακτηριστικά του απολύτως διαφορετικού, του αλλοδαπού, του ξένου. Ο εχθρός συνιστά εξωτερική εκδήλωση της εσωτερικής αμφιθυμίας που το υποκείμενο δεν θέλει να αποδεχτεί ως δική του. Η αμφιθυμία η οποία, σημαδεύει τη σχέση με το αντικείμενο, στην παράνοια δεν βιώνεται αλλά αντιμετωπίζεται με άρνηση, μέσω ενός σαφούς διχασμού. ε Ο άλλος είναι ο τόπος ενός διαρκούς κατηγορητηρίου, είναι ο τόπος του Κακού και της καταδίωξης.

Ο Frosh (1989) αποδίδει τον ρατσισμό στην ασφάλεια της ψυχής, υποστηρίζοντας ότι τα ξεσπάσματα φυλετικής βίας είναι μια αντανάκλαση του φόβου του ρατσιστή για την δική του διαταραχή που κατευθύνεται στους άλλους για την υπεράσπιση του εαυτού του.   Κατά τον Frosh η ρατσιστική άμυνα, μαζί με τη φαντασία της αρσενικής τάξης, αποτελεί μέρος του μίσους όλων όσων φέρνει η νεωτερικότητα- τον τρόμο και τις αποσυνδέσεις, την υπόσχεσή της και την εύφορη δημιουργικότητά της. Ο ρατσισμός, ως εκ τούτου, δεν είναι μόνο αντισημιτικός ή κατα-των μαύρων. Είναι κατά του κόσμου, κατά της επιθυμίας, κατά της ίδιας της νεωτερικότητας (Frosh, 1989, σελ. 243).

Κατά τον Fanon (1952), στην ρατσιστική δίωξη του μαύρου, ηγείται η σεξουαλική απώθηση: η λευκότητα, υποστηριζόμενη από μια ιδεολογία της «καθαρότητας» και την αποκήρυξη της σεξουαλικότητας, χρειάζεται τον μαύρο «άλλο» σαν ένα αποδέκτη της δικής του δυσαρέσκειας, εάν θέλει να επιβιώσει. Ο Λευκός προβάλλει την καταπιεσμένη σεξουαλικότητα του πάνω στον Μαύρο, κατασκευάζοντας τον, στη φαντασία του, ως ένα σεξουαλικό υπόδειγμα και ένα αντικείμενο της ομοφυλοφιλικής του επιθυμίας. Αυτή η σεξουαλικότητα μεσολαβεί στην σχέση του Λευκού με τον Μαύρο. Ο Μαύρος, ο οποίος περιέχει τα προβλημένα στοιχεία της σεξουαλικότητας του λευκού, είναι μια συνεχής απειλή για την ισχύ του Λευκού άνδρα.

Ο ριζοσπάστης Αμερικανός ψυχαναλυτής, Joel Kovel  (2007) χρησιμοποιεί την αντίθεση ανάμεσα σε ένα μονολιθικό και άκαμπτο τρόπο σκέψης και αυτό που ονομάζεται «πολυκεντρικός» νους, ο οποίος είναι ανοικτός στην  ετερότητα και την διαφορά, "που συνοδεύεται με ένα άνοιγμα της ψυχής στον κόσμο και μια ανοιχτότητα της κοινωνίας στην ετερότητα». Ο καπιταλισμός κατέστειλε αυτό το άνοιγμα υπέρ της ορθολογικής έννοιας του μοναδικού  εαυτού της ενιαίας προσωπικότητας. Η δυτική νεωτερικότητα είναι χτισμένη στην αποκήρυξη των εναλλακτικών δυνατοτήτων του όντος. Το κυνήγι του κέρδους πνίγει τις παρορμήσεις για ευχαρίστηση και απόλαυση.   Η ζωτικότητα και η πολυμορφία του κόσμου αμβλύνεται και στενεύει μέσα σε ένα άκαμπτο τρόπο σκέψης και μια μονόπλευρη αφήγηση της εμπειρίας. Αυτό σημαίνει ότι όσο αυτό που είναι πραγματικό αποκλείεται, τόσο επιστρέφει για να στοιχειώσει το υποκείμενο ως τρομακτικό, διότι είναι δυνητικά ανεξέλεγκτο, και παράλογο. Αυτός  ο παραλογισμός τοποθετείται στον άλλο - αυτόν ο οποίος, μέσω του αποκλεισμού και του χαρακτηρισμού ως «ο ξένος», έρχεται να ενσαρκώσει το δήθεν μη ανθρώπινο.

  Η ανάπτυξη της δυτικής νεωτερικότητας,  χτισμένη στην δουλεία και την καπιταλιστική συσσώρευση, παρήγαγε ένα ψυχολογικό πρόταγμα να αποκηρύξει τoν πλουραλισμό και τον αισθησιασμό και να τα προβάλει μέσα στο μαύρο άλλο, να αρνηθεί τη πιθανότητα ανοικτότητας σε κάθε νέα εμπειρία που δεν είναι προς το συμφέρον της συσσώρευσης. Αντ' αυτού, ο καταπιεσμένος αισθησιασμός, διατηρείται στο ασυνείδητο, γιατί αλλιώς η ψυχή στραγγίζει εντελώς και νεκρώνεται, και βιώνεται ως συναρπαστικός αλλά και απειλητικός και ανατρεπτικός. Είναι ζωώδης, κατάλληλος για προβολή σε αυτούς τους κατώτερους που έχουν χαρακτηριστεί ότι δεν έχουν πλήρεις ανθρώπινες προδιαγραφές που είναι ιδεώδη αντικείμενα της αποκήρυξης.

Ο Slavoj Žižek,  συνδέει τον ρατσισμό με την Λακανική έννοια της juissanse (απόλαυσης). Στο δοκίμιο του,  «μένοντας στο αρνητικό» (1993) υποστηρίζει: ότι έρχονται στο προσκήνιο μύθοι  και  φαντασιώσεις, που εξηγούν γενικά πως η απόλαυση μας απειλείται από τους άλλους, που θέλουν να την κλέψουν, οι οποίοι θέλουν να καταστρέψουν τον τρόπο ζωής μας διαφθείροντας τον με την παράξενη απόλαυση τους.

Ωστόσο, μόλις κάποιος έχει την ιδέα ότι η απόλαυση του άλλου είναι περισσότερη από την επιτρεπτή για το υποκείμενο, μπαίνει στη λογική που προτείνει ότι αν είναι έτσι, τότε η απόλαυση του πρέπει να έχει κλαπεί. Ο Εβραίος έχει κλέψει τα χρήματα, ο μαύρος έχει κλέψει την σεξουαλικότητα.

Για τον Žižek (1993) «Αυτό που κρύβουμε από τον εαυτό μας, καταλογίζοντας στον άλλο ότι έκλεψε την απόλαυση είναι το τραυματικό γεγονός ότι ποτέ δεν κατείχαμε  αυτό που υποτίθεται ότι μας έχουν κλέψει: η έλλειψη της πρωταρχικής απόλαυσης επαναδιατυπώνεται ως «κλεμμένη».

Ο Freud, ως προς το πρωταρχικό αντικείμενο της απόλαυσης, δίνει έμφαση στην μνήμη της πρώτης ικανοποίησης.  Το μνημονικό ίχνος αυτής της απόλαυσης θα ωθήσει το υποκείμενο στην απόπειρα επανεύρεσης της.  Αλλά όποιο υποκατάστατο καταλάβει την θέση του πρώτου αντικειμένου δεν θα φέρει μαζί του την παλιά χαρά.  Έτσι δεν θα υπάρξει ποτέ πραγματική επανεύρεση του πρώτου αντικειμένου. Το υποκείμενο αναζητά το χαμένο αντικείμενο της επιθυμίας του, αλλά ποτέ δεν θα το βρει, πάντα θα συναντά υποκατάστατα που θα τονίζουν την έλλειψη. Κάθε συνάντηση με το αντικείμενο θα λάβει χώραν σ’ αυτό το φόντο της έλλειψης.  Κάθε φορά θα τονίζεται η δυσαρμονία ανάμεσα στο ποθούμενο και στο υποκατάστατο του.  Το ρατσιστικό υποκείμενο έχει την ιδεοληψία ότι κάποιος άλλος έχει κλέψει την χαμένη απόλαυση του, και τώρα την κατέχει.  O άλλος έχει αυτό που θέλουμε, και αυτό προκαλεί οργή που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική κατάσταση.

Συνδρομή σε αυτήν την τροφοδοσία RSS

Επικοινωνήστε με το Σχέδιο β'

Σολωμού 13, Εξάρχεια, 2ος όροφος (5μμ - 10μμ)

info@sxedio-b.gr

2108224344