Σχέδιο Β

Σχέδιο Β

Το Σχέδιο Β συγκροτήθηκε σε πολιτική κίνηση τον Μάιο του 2013. Σχέδιο Β σημαίνει σε πρώτο στάδιο την αποχώρηση από τη ζώνη του ευρώ, που στην πορεία μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε έξοδο από την κρίση και απαλλαγή από τα δεσμά των δανειστών, αλλά να αποτελέσει την αρχή για μια νέα Ελλάδα.

URL Ιστότοπου:

Το ιταλικό δημόσιο χρέος: η απάτη στο τραπέζι μας

Σύμφωνα με τους τεχνοκράτες, τις πολιτικές ελίτ και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η ιλιγγιώδης αύξηση του δημόσιου χρέους της Ιταλίας – 2.217,7 δις στις 31η Δεκεμβρίου του 2016 - εξαρτάται από το γεγονός ότι όλες και όλοι μας εδώ και δεκαετίες ζούμε πάνω από τις δυνατότητές μας. Η ιστορική ανάλυση όμως των δεδομένων μας δείχνει μια πραγματικότητα πολύ διαφορετική από αυτή της κυρίαρχης αφήγησης. Προτείνουμε ένα κεφάλαιο από το βιβλίο «Dacci oggi il nostro debito quotidiano Strategie dell’impoverimento di massa» του Marco Bersani (DeriveApprodi).

Μετάφραση Μουρατίδης Γιώργος

Το ιταλικό δημόσιο χρέος: η απάτη στο τραπέζι μας

Του Marco Bersani

Ο φαύλος κύκλος του χρέους μεταξύ ιδεολογίας και πραγματικότητας

Στις 31 Δεκεμβρίου 2016, το ιταλικό δημόσιο χρέος ανήλθε σε 2.217.7 δισεκατομμύρια, με αναλογία χρέους/ΑΕΠ 132,8%. Πρόκειται, παρά τις διακηρύξεις όλων των κυβερνήσεων περί της απόλυτης προτεραιότητας της μείωσης του δημόσιου χρέους, για μια συνεχή άνοδο που, η οποία   μεσοπρόθεσμα, αντιστοιχεί σε αύξηση 30 εκατοστιαίες μονάδες του δείκτη χρέους/ΑΕΠ κατά τα τελευταία 10 χρόνια (102,7% τέλη του 2006).

Ως συνήθως, από τη στιγμή που βασικό στοιχείο στη σχέση πιστωτή/οφειλέτη είναι η ενοχοποίηση του  τελευταίου, οι εξηγήσεις που δίνουν οι τεχνοκράτες, οι πολιτικές ελίτ και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης για την αύξηση του δημόσιου χρέους είναι ότι για δεκαετίες όλες και όλοι μας έχουμε ζήσει πάνω από τις δυνατότητές μας και συνεχίζουμε να το κάνουμε, ξοδεύοντας και σπαταλώντας πόρους, αντί να συνειδητοποιήσουμε πως το πάρτυ τελείωσε εδώ και καιρό.

Τα ίδια επιχειρήματα αναπαράγονται σε ευρωπαϊκή κλίμακα, προσλαμβάνουν περίπου ρατσιστικά χαρακτηριστικά σχετικά με την αναποτελεσματικότητα και την απροθυμία στην παραγωγικότητα των λατίνων και των μεσογειακών λαών (αποκτά ενδιαφέρον, από την άποψη αυτή, να δούμε πώς θα επαναπροσδιοριστεί εθνικό-ηθικά ο Φινλανδικός λαός, ο οποίος αντιμετωπίζει τηρουμένων των αναλογιών, τη βαθύτερη ύφεση στην ιστορία του).

Ωστόσο, εάν το χρέος δεν ήταν μια αφήγηση ιδεολογική, θα αρκούσε μια απλή ματιά σε προγενέστερα και τρέχοντα στοιχεία για να κατανοήσουμε πώς η πραγματικότητα είναι πάντα πολύ διαφορετική από αυτή που παρουσιάζεται από τις κυρίαρχες ελίτ.

Ας εξετάσουμε λοιπόν τα στοιχεία, ξεκινώντας από ένα ερώτημα: το δημόσιο χρέος της Ιταλίας υπήρξε πάντοτε υψηλό και ως ποιο βαθμό ήταν «ανεξέλεγκτο»;

Αν είναι αλήθεια ότι σήμερα, με τα 2.217,7 δισεκατομμύρια, είμαστε στην τρίτη θέση στην κατάταξη σε απόλυτες τιμές δημόσιου χρέους στον πλανήτη (μετά τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία), αλλά και σε πολύ καλή θέση στο δείκτη κατάταξης χρέους/ΑΕΠ, το πρώτο που μπορούμε να διαβεβαιώσουμε είναι πώς η κατάσταση του χρέους μας δεν ήταν πάντα αυτή και πώς, με την πάροδο των δεκαετιών, έχει ακολουθήσει μια ενδιαφέρουσα κυμαινόμενη τάση.

Για παράδειγμα, αναλύοντας τα δεδομένα από το 1960 [1], ανακαλύπτουμε πως από το έτος εκείνο έως το 1981, η σχέση χρέους/ΑΕΠ της Ιταλίας ήταν σταθερά κάτω από το 60% (δηλαδή, κάτω από το όριο - από επιστημονική άποψη εντελώς αυθαίρετο – που πιστοποιεί την υγεία μιας οικονομίας σύμφωνα με τους τεχνοκράτες του Fiscal Compact).

Η πρώτη και μεγαλύτερη ανατροπή λαμβάνει χώρα κατά την περίοδο 1981-1994, όταν η σχέση χρέους/ΑΕΠ εκτοξεύεται από το 58.46% (1981) στο 121.84% (1994).

Ποια ήταν τα αίτια αυτης της ανόδου +5% ετησίως;

Η εξήγηση των ελίτ για την υπέρβαση των δημοσίων δαπανών δεν αντέχει τη σύγκριση με την πραγματικότητα: όντως χωρίς τους τόκους για το χρέος - η δημόσια δαπάνη αυξήθηκε από 42,1% του ΑΕΠ το 1984 - 42,9% το 1994, Για την ίδια περίοδο, ο ευρωπαϊκός μέσος όρος σημείωσε αύξηση 45,5 με 46,6% και στην ευρωζώνη 46,7 έως 47,7%.

Όπως μπορείτε να δείτε, οι δημόσιες δαπάνες στην Ιταλία, τόσο σαν συνολικό ποσοστό όσο και σαν ποσοστό αύξησης παραμένει σταθερά σε χαμηλότερο επίπεδο από ότι στην υπόλοιπη ΕΕ και της ευρωζώνης.

Και αν οι δημόσιες δαπάνες στην Ιταλία λεηλατήθηκαν περαιτέρω από την πολιτικό-οικονομική διαφθορά και μαζική φοροδιαφυγή, αυτό είχε σαν αποτέλεσμα μόνο να χειροτερέψει τις συνθήκες διαβίωσης των ευάλωτων στρωμάτων του πληθυσμού, που πολλά μπορούμε να τους καταλογίσουμε, αυτά τα χρόνια, αλλά όχι σπατάλη.

Τι συνέβη λοιπόν στη δεκαετία της κατακόρυφης αύξησης του δημόσιου χρέους;

Ένα διαζύγιο ιταλικά

Στις 12 Φεβρουαρίου 1981, ο τότε υπουργός Οικονομικών, Beniamino Andreatta, με επιστολή του στον διοικητή της Τράπεζας της Ιταλίας, Carlo Azeglio Ciampi προτείνει την ανεξαρτησία της Τράπεζας της Ιταλίας, ή το λεγόμενο διαζύγιο μεταξύ της Τράπεζας της Ιταλίας και του Υπουργείου Οικονομικών. Η απάντηση του διοικητή ήταν θετική - χωρίς καμία άλλη θεσμική παρέμβαση – ξεκίνησε μια νέα πορεία.

Για να κατανοήσουμε την ανατρεπτική σημασία αυτού του διαζυγίου, πρέπει να κατανοήσουμε την ουσία του γάμου. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, όταν η πολιτεία εξέδιδε ομόλογα για τη χρηματοδότηση της, η Τράπεζα της Ιταλίας παρείχε εγγύηση με σκοπό να αγοραστούν σε προκαθορισμένο επιτόκιο τα προς πώληση ομόλογα. Αυτό επέτρεπε στο κράτος να εκδίδει ομόλογα με χαμηλό επιτόκιο και να πωλούνται όλα, σφραγίζοντας την πόρτα σε κάθε πιθανή κερδοσκοπία.

Με το διαζύγιο όλα αλλάζουν και πλέον χωρίς το αλεξίπτωτο της Κεντρικής Τράπεζας για τα προς διάθεση ομόλογα, το κράτος αναγκαστικά εκδίδει τίτλους, των οποίων η πώληση για να ολοκληρωθεί, αναγκαζεται να αποδεχτεί υψηλά επιτόκια.

Από εκείνη τη στιγμή η ιταλική κυβέρνηση άρχισε να καταβάλει τόκους υψηλότερους από το ποσοστό του πληθωρισμού και το δημόσιο χρέος άρχισε να μεγεθύνεται δραματικά.

Από το διαζύγιο το 1981 και μετά, το ιταλικό κράτος για τη χρηματοδότηση των αναγκών του, αφέθηκε στις διαθέσεις των ιδιωτικών χρηματοδοτικών ιδρυμάτων και της χρηματοοικονομικής κερδοσκοπίας, αυτός είναι και ο κύριος λόγος που εκτοξεύθηκε το δημόσιο χρέος της Ιταλίας

Από την άλλη για μια ακόμη φορά είναι οι αριθμοί που θα πετάξουν στα σκουπίδια τις ιδεολογικές αφηγήσεις: πραγματικά από το, 1980-2007 το ιταλικό κράτος έχει συνάψει 1.335.54 δισ. χρέους, για τα οποία πλήρωσε  1.740.24 δισ. τοκοχρεολύσια.

Θέλοντας να κάνουμε μια σύγκριση μεταξύ της περιόδου 1960-1980 και της περιόδου 1981-2007, ενώ κατά την πρώτη το κράτος πλήρωνε επιτόκια κάτω από τον πληθωρισμό, τη δεύτερη καταβλήθηκαν κατά μέσο όρο 4,2% υψηλότερα επιτόκια του ποσοστού του πληθωρισμού.

Τα δεδομένα αυτά επαληθεύονται επίσης και από την ανάλυση του ετήσιου κρατικού προϋπολογισμού: από το 1990-2015, με εξαίρεση το 2009, κάθε χρόνο η Ιταλία παρουσίαζε  πρωτογενή πλεονάσματα, δηλαδή είχαμε συνεχώς περισσότερα έσοδα από ότι δαπάνες και με συνολική διαφορά, για την υπό εξέταση περίοδο, άνω των 700 δισεκατομμυρίων.

Με άλλα λόγια, οι πολίτες έχουν πλήρωσαν στο κράτος 700 δισεκατομμύρια περισσότερα από αυτά επωφελήθηκαν με τη μορφή της παροχής των υπηρεσιών. Και, παρά το γεγονός αυτό, το δημόσιο χρέος έχει αυξηθεί, χάρη στο φαύλο κύκλο των τόκων του χρέους.

Η κοινωνικοποίηση των απωλειών

Με την κρίση του 2008, η απάτη του δημοσίου χρέους μετατρέπεται σε πραγματική παγίδα. Η κρίση, που ξέσπασε στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά την φούσκα των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου επηρέασε άμεσα το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και με ιδιαίτερη ένταση χτύπησε τις ευρωπαϊκές τράπεζες.

Το δημόσιο σχέδιο διάσωσης των ιδιωτικών τραπεζών στην Ευρώπη κατά την περίοδο 2008-2011 είχε σαν συνέπεια να φορτωθούν οι κρατικοί προϋπολογισμοί με τουλάχιστον 2.000 δισεκατομμύρια ευρώ, επιδεινώνοντας περαιτέρω το πρόβλημα του δημόσιου χρέους (κυρίως τη σχέση χρέους/ΑΕΠ), και στη συνέχεια να το μετατρέψει στο βασικό μοχλό πίεσης για να εμβαθύνει τις πολιτικές λιτότητας, την εργασιακή ανασφάλεια, την ιδιωτικοποίηση του κοινωνικού κράτους και την εμπορευματοποίηση των δημοσίων αγαθών.

Από το 2008 πραγματοποιείται μια μεγάλη μεταφορά από το ιδιωτικό χρέος στο δημόσιο, με αποτέλεσμα να αυξάνει το τελευταίο με ρυθμό επιταχυνόμενο. Αν το 2007 το δημόσιο χρέος στην ευρωζώνη αναλογούσε στο 25% του ΑΕΠ το 2014 έφτασε στο 94% ( κατά την ίδια περίοδο στις ΗΠΑ αυξήθηκε από το 55% σε πάνω από 100%). Στην πραγματικότητα, μετά από δεκαετίες νεοφιλελεύθερης μέθης εστιασμένης στην ελεύθερη αγορά και τις ιδιωτικοποιήσεις, τα κράτη έσωσαν την οικονομία της αγοράς χρεώνοντας το λογαριασμό στα ασθενέστερα στρώματα του πληθυσμού, σύμφωνα με το κλασικό μοτίβο «ιδιωτικοποιούνται τα κέρδη και κοινωνικοποιούνται οι ζημίες» .

Στην Ιταλία, αυτή τη διαδικασία καθιερώθηκε με κάποιες ιδιαιτερότητες, καθώς το δημόσιο χρέος ήταν ήδη υψηλό και - για πολλά χρόνια - δεν ήταν δυνατόν να το επιβαρύνουν επιπλέον για την αντιμετώπιση της κρίσης. Το δημόσιο χρέος της Ιταλίας, παρόλα αυτά, αυξήθηκε ως αποτέλεσμα της κατάρρευσης του ΑΕΠ λόγω της παγκόσμιας κρίσης.

Αυτό που πραγματικά δεν ισχύει είναι η κυρίαρχη θεώρηση βάση της οποίας το χρέος θα λειτουργήσει ως μοχλός οικονομικής ανάπτυξης, κατόπιν η τελευταία θα απορροφήσει το χρέος.

Όπως τόνισε ο Luca Ricolfi, μελετώντας τις οικονομίες των 22 χωρών που, από την αρχή, ήταν μέλη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ): «(...) καθ 'όλη τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου - από 1960 έως σήμερα - το αποτέλεσμα είναι σαφές: σε κάθε δεκαετία ο ρυθμός μεγέθυνσης της οικονομίας μειώνεται σχεδόν κατά 1 εκατοστιαία μονάδα (από +4% κατά τη διάρκεια της δεκαετίας «60'70, έως +3% της δεκαετίας του '70 και του '80, στο +2% 1980-2000 σε δύο δεκαετίες, φτάνοντας στο +1% την πρώτη δεκαετία της νέας χιλιετίας)»[2].

Αν αυτά είναι τα δεδομένα, φαντάζει ως καθαρή επιστημονική φαντασία η πίστη πως η οικονομική ανάπτυξη αποτελεί τη λύση στο πρόβλημα του χρέους όπως προτείνει Carlo Cottarelli (πρώην υπεύθυνος του ελέγχου των δαπανών της κυβέρνησης) υπολογίζοντας μια σταθερή αύξηση του 3% ετησίως για να μπορέσει η αναλογία χρέους/ΑΕΠ της χώρας μας ώστε να κατέβει το 2035 από το σημερινό 132% έως 75% [3].

Εν τω μεταξύ, έφτασε ο καιρός και για τη χώρα μας να διαθέσει τη δημόσια περιουσία για να θεραπεύσει τις αποτυχίες των ιδιωτικών τραπεζών: στα τέλη Δεκεμβρίου 2016, εγκρίθηκε με κατεπείγουσα διαδικασία και από τα δύο σώματα του Κοινοβουλίου*, το Υπουργείο Οικονομικών έχει θεσπίσει ένα δίκτυο δημοσίων εγγυήσεων (θα επιβαρύνουν, αν χρησιμοποιηθούν, το δημόσιο χρέος) ύψους 20 δισεκατομμύρια ευρώ για παροχή ρευστότητας σε 6 τραπεζες, για καθεμιά απο αυτές εκκρεμούν δικαστικές έρευνες και όλες έφτασαν στην πτώχευση λόγω αθέμιτων κερδοσκοπικών δράσεων για δεκαετίες, χωρίς κανένα έλεγχο. Θα σωθούν λοιπόν  από τους πολίτες  οι Monte dei Paschi di Siena, Cariferrara, Banca Marche, Banca Etruriaκαι, μετά την ξαφνικά γενναιόδωρη έγκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επίσης οι Popolare di Vicenza και Veneto Banca.

Ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται και παγιδεύει την κοινωνία, έως ότου η τελευταία να πάρει τη μόνη δυνατή διέξοδος: να αμφισβητήσει εκ βάθρων την κυρίαρχη αφήγηση για το χρέος. Δίχως ναι μεν αλλά

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Βλ. Https://keynesblog.com/2012/08/31/le-vere-cause-deldebito-pubblico-italiano/.

2. Luca Ricolfi, L’ enigma della crescita, Mondadori, Μιλάνο 2014.

3. Carlo Cottarelli, Il macigno  Feltrinelli, Μιλάνο 2016.

* Στην Ιταλία το κοινοβουλευτικό σύστημα αποτελείται από δύο ανεξάρτητα κοινοβούλια τη βουλή των Αντιπροσώπων  και τη Γερουσία(σημ. μετ.)\

Πηγή: micromega-online

O Jacques Rancière: o λαϊκισμός… «για τον λαό δεν υπάρχει…»

O Jacques Rancière: λαϊκισμός«για τον λαό δεν υπάρχει…»

Το blog Verso αναδημοσίευσε ένα απόσπασμα για τον λαϊκισμό του Jacques Rancière, το οποίο δημοσιεύθηκε αρχικά το 2011, αλλά αναμφισβήτητα φωτίζει ακόμα πιο έντονα την κατάσταση τώρα, δεδομένης της παγκόσμιας αναζωπύρωσης τόσο του δεξιού όσο και του αριστερού λαϊκισμού. Ο Rancière ισχυρίζεται ότι η λαϊκιστική πολιτική δεν αντιπροσωπεύει τόσο πολύ έναν λαό  για την υπηρεσία του οποίου παραδόξως κατασκευάστηκε, «καταλήγοντας ότι πρέπει να πρέπει να θέτουμε εαυτούς στας χείρας εκείνων που μας κυβερνούν και ότι οποιοδήποτε πρόβλημα στη νομιμότητα και την ακεραιότητά της  κυβέρνησης ανοίγει την πόρτα στους ολοκληρωτισμούς ». Ακολουθεί ένα απόσπασμα από την αναδημοσίευση:

«…Στη σημερινή Ευρώπη η ετικέτα "λαϊκισμός" χρησιμοποιείται για να δηλώσει κάτι άλλο. Δεν είναι τρόπος κυβέρνησης. Αντιθέτως, πρόκειται για μια ορισμένη στάση άρνησης, που αντιμετωπίζει τις κυρίαρχες πρακτικές μιας κυβέρνησης. Τι σημαίνει ο όρος  "λαϊκίστικος", όπως ορίζεται σήμερα από τις κυβερνητικές μας ελίτ και τους ιδεολόγους τους; Πέρα από όλες τις πολλές παραλλαγές αυτής της λέξης, αναφέρεται κυρίως με τρία βασικά χαρακτηριστικά: (1) ένα είδος αλληλεπιδραστικού διαλόγου  που απευθύνεται απευθείας στους ανθρώπους, αποφεύγοντας να αναφερθεί στους αντιπροσώπους και τους κατέχοντες, (2) ο ισχυρισμός ότι οι κυβερνήσεις και οι κυβερνούσες ελίτ ασχολούνται περισσότερο με τα δικά τους συμφέροντα από το δημόσιο συμφέρον, (3) μια ρητορική προσδιορισμού ταυτότητας που εκφράζει τον φόβο και την απόρριψη των αλλοδαπών.

Ωστόσο, είναι σαφές ότι δεν υπάρχει καμία αναγκαία σύνδεση μεταξύ αυτών των τριών χαρακτηριστικών. Τα συντάγματά μας υποστηρίζουν την ύπαρξη μιας οντότητας που ονομάζεται λαός, η οποία είναι η πηγή της εξουσίας και ο προνομιακός συνομιλητής του πολιτικού λόγου. Σε αυτή την  πεποίθηση στηρίχθηκαν οι ρεπουμπλικανοί και οι σοσιαλιστές ρήτορες του παρελθόντος, χωρίς κρυφό πρόγραμμα. Αυτή η πεποίθηση δεν συνδέεται με καμία μορφή ρατσιστικού ή ξενοφοβικού αισθήματος. Δεν επιβεβαιώνει  με κανένα τρόπο τον δημαγωγικό ισχυρισμό ότι οι πολιτικοί σκέφτονται περισσότερο για τη σταδιοδρομία τους από τις μελλοντικές προοπτικές των συμπολιτών τους και ότι οι ηγέτες συμβιώνουν με τους εκπροσώπους μεγάλων οικονομικών συμφερόντων.

 Η ίδια ώθηση  που δρα βίαια και επιθετικά στο "λαϊκιστικό" ρεύμα, μέρα με τη μέρα, μας προσφέρει την πιο λεπτομερή απόδειξη αυτού. Από την πλευρά τους, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων μερικές φορές κατηγορούνται για λαϊκισμό, όπως ο Μπερλουσκόνι ή ο Σαρκοζί, οι οποίοι προβάλλουν σαφώς τη "λαϊκιστική" ιδέα ότι οι ελίτ είναι διεφθαρμένες.

Ο όρος "λαϊκισμός" δεν χρησιμεύει για να χαρακτηρίσει μια ορισμένη πολιτική δύναμη. Αντιθέτως, αντλεί τη δύναμή της από τα αμαλγάματα που επιτρέπει να γίνονται μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων που εκτείνονται από την άκρα δεξιά στη ριζοσπαστική Αριστερά. Ο όρος αυτός δεν ορίζει ούτε μια ιδεολογία ούτε ένα συνεκτικό πολιτικό στυλ. Απλώς χρησιμεύει για να ζωγραφίσει μια εικόνα ενός συγκεκριμένου λαού.

Για το "λαό" δεν υπάρχει. Αυτό που υπάρχει πραγματικά είναι οι διαφορετικές, μερικές φορές ανταγωνιστικές μορφές  του λαού, κατασκευασμένες προνομιακές μορφές με ορισμένους τρόπους συναρμολόγησης, ορισμένα διακριτικά χαρακτηριστικά, ορισμένες ικανότητες ή ανικανότητες: ένας εθνοτικός λαός που προσδιορίζεται από την κοινότητα του αίματος ή της γης. Ο λαός-κοπάδι που οδηγείται από τους καλούς ποιμένες. Ο δημοκρατικός λαός που θέτει σε κίνηση την ικανότητα των ατόμων που δεν έχουν ιδιαίτερη ικανότητα. Τους ανθρώπους που αγνοούν ότι  οι ολιγάρχες ελέγχουν κλπ. Η έννοια του λαϊκισμού κατασκευάζει έναν λαό που χαρακτηρίζεται από τη φοβερή συμμαχία της ικανότητας - την ωμή δύναμη της πλειοψηφίας - και την ανικανότητα - την άγνοια που αποδίδεται στην ίδια αυτή πλειοψηφία».

Μετάφραση: Φαίδρα Μπερλή

Το «Ματαρόα» της Προδοσίας;

Το «Ματαρόα» της Προδοσίας;

το σχόλιό μας

Είναι 1929, τα κύματα από το παγκόσμιο κραχ σαρώνουν την Ελλάδα, οι κοινωνικοί αγώνες διαμαρτυρίας πολλαπλασιάζονται. Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος ψηφίζει στη Βουλή το «ιδιώνυμο» για την δίωξη των πολιτών μόνο επειδή είναι κομμουνιστές. Τα κεντρικά στελέχη του κόμματος του ΚΚΕ περνούν στην παρανομία. Ανάμεσα τους ο Νίκος Ζαχαριάδης, μεταγενέστερα γραμματέας του κόμματος. Την ίδια χρονιά ο Νίκος Ζαχαριάδης φεύγει από την Ελλάδα, φτάνει στη Μόσχα, μέχρι το 1930 είναι στην Κούτβα, την κομματική σχολή στελεχών του ΚΚ της Σοβιετικής Ένωσης. Προδότης; Δειλός; Ρίψασπις;

Είναι 1945, λίγους μήνες μετά τα Δεκεμβριανά. Μισοδιαλυμένο το Εθνικοαπελευθερωτικό Κίνημα και βαριά ηττημένο προσπαθεί στοιχειωδώς να ανασυγκροτηθεί. Τον Αύγουστο του 1945 φτάνει στον Πειραιά το νεοζηλανδικό πλοίο «Ματαρόα», μετά από ένα ταξίδι από τη Γαλλία στη Χάιφα όπου μετέφερε δεκάδες παιδιά εβραίων της Ευρώπης. Στο «Ματαρόα» επιβιβάζονται με έξοδα της γαλλικής κυβέρνησης νεαροί  Έλληνες επιστήμονες και καλλιτέχνες, ή ακόμα και φοιτητές. Ανάμεσά τους ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο Κώστας Αξελλός, ο Μέμος Μακρής, ο Ανδρέας Γληνός (γιος του μεγάλου παιδαγωγού και εαμικού ηγέτη Δημήτρη Γληνού),ο Εμμανουήλ Κριαράς, ο  Νικός Σβορώνος, ο Μάνος Ζαχαρίας. Προδότες; Δειλοί; Ριψάσπιδες;

Με ματιά λοιπόν προς το παρελθόν και με τη σοφία που μπορεί να μας δώσει θα πρέπει να αντικρίζουμε το σημερινό πρόβλημα με τους εκατοντάδες χιλιάδες ελληνίδες και έλληνες, σε νεανική ηλικία, από το χώρο της επιστήμης ή της τέχνης που φεύγουν από την Ελλάδα. Με μια ματιά στη σύγχρονη κατάσταση όπου η παγκοσμιότητα αποτελεί ένα πνεύμονα οξυγόνου για κάθε εθνική οικονομία. Και ακόμη με μία ματιά στο μέλλον, όταν αυτό το δυναμικό που σπουδάζει και εργάζεται στο εξωτερικό μπορεί να αποτελέσει πολύτιμό παράγοντα για την ανασυγκρότηση της χώρας, όταν θα έχει αναδειχθεί μια κυβέρνηση που θα έχει σπάσει τα δεσμά της ξένης κατοχής.

Τα παιδιά που φεύγουν δεν πηγαίνουν από την κόλαση στον παράδεισο. Τα περισσότερα ξεκινούν από μια άλλη κόλαση σε ξένη χώρα, χρειάζεται πείσμα, αντοχή στον πόνο, επιμονή, πίστη σε κάποιες αξίες προκειμένου να μπορέσουν να ενσωματωθούν στο νέο επιστημονικό, καλλιτεχνικό ή οικονομικό περιβάλλον. Τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά, με την συνδρομή και των οικογενειών τους καταφέρνουν να αμυνθούν απέναντι σε ένα από τα πιο δηλητηριώδη βέλη της οικονομικής κρίσης : την κατάρρευση αξιών, την έλλειψη προοπτικής, τον μηδενισμό. Εννοείται βέβαια ότι ακριβώς και στα παιδιά που μένουν εδώ, για αντικειμενικούς ή υποκειμενικούς λόγους, συναντάς την ίδια ακριβώς μάχη ενάντια σε ένα νεανικό υπαρξιακό αδιέξοδο.

Ασφαλώς ένα μεγάλο μέρος αυτών των παιδιών προέρχονται από ευκατάστατες οικογένειες. Κι ένα μέρος επίσης των παιδιών που μένουν εδώ είναι από φτωχές οικογένειες ή χωρίς ουσιαστικά οικογένεια. Τι μπορεί να γίνει λοιπόν με τους πρώτους; Να τους καταδικάσουμε μέσα στο ίδιο το μαιευτήριο καταγγέλλοντας τους από βρέφη ότι είναι καπιταλιστές και πίνουν το αίμα του λαού;

Δεν είναι η ταξική προέλευση η σημαντικότερη σκοπιά που θα αντιμετωπίσουμε αυτό το φαινόμενο. Εξάλλου υπάρχει ένας πολύ μεγάλος αριθμός παιδιών από οικογένειες μετρίου ως χαμηλού εισοδήματος όπου οι γονείς τους τα δίνουν όλα, δουλεύουν σκληρά, κάνουν κάθε  οικονομία προκειμένου τα παιδιά τους να μπορέσουν να ξεφύγουν από αυτή την έρημη χώρα της μαζικής ανεργίας. Και είναι επίσης πολλοί που φεύγουν μόνοι τους, παρά την οικονομική αδυναμία στήριξης ή την συναισθηματική αντίσταση των γονιών τους, με ένα αντάρτικό πνεύμα.

Από αυτούς που φεύγουν άλλοι έχουν θριαμβευτικές επιτυχίες. Άλλοι απλώς τα καταφέρνουν. Άλλοι χάνονται μέσα στο χάος των μεγαλουπόλεων του εξωτερικού. Άλλοι γυρίζουν ηττημένοι, με κομμένα φτερά και σκυμμένο κεφάλι. Το φαινόμενο αυτό συνιστά αυτή τη μαζική και ανεξέλεγκτη «διαρροή εγκεφάλων» που συμβαίνει σήμερα στη χώρα μας. «Διαρροή εγκεφάλων» δεν έχουμε μόνο από την Ελλάδα στο εξωτερικό. Έχουμε εσωτερικά στην Ελλάδα. Όταν οι επιστήμονες με διδακτορικό υποχρεώνονται να κάνουν τις πιο στοιχειώδεις χειρωνακτικές δουλειές ή να μην κάνουν απολύτως τίποτα. Ίσως είναι το μεγαλύτερο πλήγμα στον υπ’ αριθμόν ένα πλουτοπαραγωγικό παράγοντα μιας χώρας, το ανθρώπινο δυναμικό και ειδικά των νέων ηλικιών. Είναι το λεγόμενο «hysteresiseffect». Δηλαδή η απώλεια όλων των με μεγάλο κόπο και σημαντική κρατική και ιδιωτική δαπάνη σωρευμένων γνώσεων και δεξιοτήτων που έχει αποκτήσει ένας άνθρωπος όταν ειδικά στην νεανική ηλικία μείνει για μια πενταετία περίπου χωρίς δουλειά ή απασχολείται σε περιστασιακές εργασίες άσχετες με το αντικείμενο των γνώσεων του.

Καταλήγοντας, σε μια εποχή, που η γνώση και η τεχνολογία είναι οι πρωτοποριακές δυνάμεις, οι δεσμοί μιας οικονομίας με ακαδημαϊκά ιδρύματα, ινστιτούτα ερευνών, πρωτοποριακές τεχνολογικά επιχειρήσεις είναι ζωτικοί. Η συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ευρωζώνη δημιούργησε δεσμούς με το εξωτερικό, αλλά είναι δεσμοί πλήρους εξάρτησης, μιας χώρας που καταδικάστηκε να είναι εισαγωγική απέναντι στους εξαγωγείς, ενός λαού που αντιμετωπίζεται σαν δουλικό απέναντι στα ξένα αφεντικά του.

Το σημαντικό λοιπόν είναι να κρατηθούν οι δεσμοί, όσο είναι πρακτικά δυνατό με αυτόν τον νεανικό κόσμο που υποχρεώθηκε κυριολεκτικά να ρίξει μαύρη πέτρα πίσω του. Είναι μια μεγάλη ελπίδα για το μέλλον. Κάθε παιδί που φεύγει αφήνει μια κλωστή από πίσω του, σαν κι αυτή που έδωσε η Αριάδνη στον Θησέα για τον λαβύρινθο. Οι κλωστές σπάνε πανεύκολα, ας τις προσέξουμε λοιπόν. Ας τις ενισχύσουμε και με άλλες κλωστές που θα ξεκινούν από εδώ και μπορούν να προέλθουν από όλες τις δημιουργικές προοδευτικές δυνάμεις του  τόπου, που προσβλέπουν στην απελευθέρωση και την ανασυγκρότηση. Ας αντιμετωπίσουμε όλον τον νεανικό κόσμο με ευαισθησία, με κατανόηση, με επικοινωνιακή ικανότητα και με αγάπη. Είτε έχουν φύγει έξω είτε εργάζονται εδώ. Είτε είναι άνεργοι έξω είτε είναι άνεργοι εδώ. Είτε στέκονται γερά στα πόδια τους είτε είναι χαμένοι.

Ο Καβάφης στη... φυλακή, ο Τέρο σε συναυλία

 

Ο Τζουζέπ Τέρο στις φυλακές Κορυδαλλού με αφορμή τα 90 χρόνια της Προοδευτικής

 

Ο Τζουζέπ Τέρο έπιασε την κιθάρα του και ταξίδεψε στην... Αλεξάνδρεια και στην «Ιθάκη» τους έγκλειστους των φυλακών Κορυδαλλού, χθες το απόγευμα . Με την ίδια θέρμη και το ίδιο πάθος, όπως τότε, μπροστά σε δεκάδες χιλιάδες κόσμο, στο Καλλιμάρμαρο, στην αξέχαστη συναυλία του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα «Οι Άγγελοι ζουν ακόμη στη Μεσόγειο», τον Ιούλιο του 2012. Η μελωδική φωνή του γνωστού Καταλανού τραγουδιστή και οι στίχοι του Καβάφη, μεταφρασμένοι από τον πανεπιστημιακό καθηγητή Εουσέμπι Αγιένσα, ξεπέρασαν τα κάγκελα και τα ψηλά τείχη, δίνοντας μια άλλη νότα στη σκληρή πραγματικότητα ενός «διαφορετικού» κόσμου. Αφετηρία αυτής της πρωτοβουλίας υπήρξε η προσωπική σχέση των δύο Καταλανών με το μέλος του Συνδέσμου Βετεράνων Ποδοσφαιριστών της Προοδευτικής Νεολαίας, Νίκο Μάλλιαρη. Έχοντας τραγουδήσει ήδη στις γυναικείες φυλακές της Βαρκελόνης Wad-Ras, o Tέρο είπε το «ναι» χωρίς δεύτερη σκέψη, όταν του ζητήθηκε να παρουσιάσει το νέο CD του "Kavafis en concert" θέλοντας να συμβάλει στη διατήρηση του σημείου επαφής με ευαίσθητες και ιδιαίτερες ομάδες πληθυσμών, αλλά και στον εορτασμό των 90 χρόνων του ιστορικού συλλόγου του Κορυδαλλού. Αμφίδρομη επικοινωνία η τέχνη μεταξύ δημιουργού και κοινού, αμφίδρομη και η επικοινωνία μεταξύ της κοινωνίας και των κρατούμενων.

«Σώμα, θυμήσου όχι μόνο το πόσο αγαπήθηκες, όχι μονάχα τα κρεββάτια όπου πλάγιασες, αλλά κ' εκείνες τες επιθυμίες που για σένα γυάλιζαν μες στα μάτια φανερά, κ' ετρέμανε μες στην φωνή ? και κάποιο τυχαίον εμπόδιο τες ματαίωσε. Τώρα που είναι όλα πια μέσα στο παρελθόν... » τραγούδησε σε άπταιστα ελληνικά, ο Τέρο, ως επίλογο ενός δίωρου ρεσιτάλ που γέμισε συναισθήματα τους παρευρισκόμενους και απέσπασε το πιο θερμό χειροκρότημα. «Ιθάκη», «Ένας γέρος», «η Γαλή», «Απ' το Συρτάρι», «Θυμήσου σώμα» ήταν κάποια από τα αριστουργήματα του «Μεγάλου Αλεξανδρινού» που ερμήνευσε ο Τζουζέπ Τέρο, με τον Εουσέμπι Αγιένσα να υπενθυμίζει: «Η Καταλονία ως βορειοανατολική περιοχή της Ιβηρικής Χερσονήσου είναι από παλιά συνδεδεμένη με την Ελλάδα. Από γεωγραφική και ιστορική άποψη. Γιατί ο Καβάφης είναι τόσο αγαπητός στην Καταλονία; Να πω μόνο ότι πολύ παλιά, το 1380 οι Καταλανοί ήταν εδώ, στο Δουκάτο των Αθηνών, μιλάμε για Μεσαίωνα, για Φραγκοκρατία. Ο πρώτος έπαινος της Ακρόπολης ως μνημείο έγινε από Καταλανό βασιλιά, από τον Πέτρο τον 4ο, ο οποίος είπε το 1380, όταν θεωρούσαν την Ακρόπολη απλώς και μόνο ένα φρούριο πως αυτό δεν είναι φρούριο, αλλά το πολυτιμότερο κόσμημα του κόσμου και πως «Ούτε ακόμη οι Χριστιανοί βασιλείς θα μπορούσαν να χτίσουν ποτέ ένα παρόμοιο έργο... Eν συνεχεία στις εξεγέρσεις των Κρητών απέναντι στους Τούρκους, η Καταλονία πάντα υποστήριζε τις επαναστάσεις της Κρήτης. Υπάρχει μια παλιά φιλία, συνεργασία και μια κοινή ευαισθησία. Ο Καβάφης μεταφράστηκε στα καταλανικά πριν από τα ισπανικά και έχει μελοποιηθεί στα καταλανικά πιο πολύ από τα ισπανικά! Λίγους μήνες πριν πεθάνει ο Φράνκο κυκλοφόρησε ένας δίσκος του πιο διάσημου Καταλανού μουσικού, του Lluis Llach, με τίτλο “το ταξίδι στην Ιθάκη”. Και δίνει σε αυτό το ποίημα του Καβάφη ένα πολιτικό περιεχόμενο γιατί οι Καταλανοί έχουμε μία "Ιθάκη" που είναι η ελευθερία. Από τότε ξεκινά, λοιπόν αυτή η αγάπη για τον Καβάφη στην Καταλονία. Είχε μεταφραστεί από πριν, αλλά από τη στιγμή που μελοποιήθηκε, έγινε δημοφιλής. Αυτός ο δίσκος του 1975 έχει τις υψηλότερες πωλήσεις όλης της ιστορίας της Καταλονίας. Μετά ήρθε ο Τζουζέπ Τέρο και έχει κάνει μία πολύ ωραία δουλειά την οποία θα ακούσετε σήμερα. Αν υπάρχει μία περιοχή στην Ιβηρική Χερσόνησο συνδεδεμένη με την Ελλάδα, αυτή είναι η Καταλονία». 

Κάθε κρατούμενος απήγγειλε ένα ποίημα του Καβάφη που είχε προετοιμάσει, με τον Τζουζέπ Τέρο, να το τραγουδά στα Καταλανικά αμέσως μετά. Η «Ιθάκη» συμβολίζει για εμάς τους Καταλανούς την ελευθερία, είπε απευθυνόμενος στο κοινό ο μεταφραστής των ποιημάτων του Καβάφη, Εουσέμπι Αγιένσα αγγίζοντας τις ευαίσθητες χορδές των κρατούμενων. Ποιήματα του Καβάφη απήγγειλε και ο διευθυντής του σωφρονιστικού καταστήματος Χριστόφορος Γιαννακόπουλος, ο οποίος, όπως παρατήρησαν οι Τέρο και Αγιένσα, έχει δημιουργήσει μία σπάνια σχέση αποδοχής και αμοιβαίου σεβασμούς, με τους έγκλειστους. 

Εκπροσωπώντας την Προοδευτική, ο Νίκος Μάλλιαρης είχε προλογίσει αυτό το μελωδικό απόγευμα λέγοντας: «Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση ερχόμαστε για 3η φορά κοντά σας (σ.σ. η πρώτη ήταν για φιλική αναμέτρηση και η δεύτερη η έκθεση ζωγραφικής με θέμα το ποδόσφαιρο). Στόχος μας είναι να συνδέσουμε το ποδόσφαιρο με την πολιτιστική, κοινωνική, εκπαιδευτική και φίλαθλη πλευρά του, με τους μεγάλους καλλιτέχνες και φίλους του ποδοσφαίρου, οι οποίοι δυστυχώς έχουν αποσυρθεί σήμερα από τα γήπεδα λόγω όσων βλέπουμε και βιώνουμε: η παραπολιτικότητα, η βιαιότητα και το κακό θέαμα. Οι Βετεράνοι της Προοδευτικής φιλοδοξούμε με αυτές τις δράσεις να ευαισθητοποιήσουμε περισσότερο την κοινή γνώμη, να επανέλθουν και να αναλάβουν τη διαχείριση του ποδοσφαίρου άνθρωποι που αξίζουν, αλλά και να προσφέρουμε καλές στιγμές σε εσάς για να συνεχίσετε να νιώθετε δημιουργικοί και έτοιμοι να βγείτε και να ενταχθείτε στην κοινωνία»

Δημοσιευθηκε στην ιστοσελίδα: http://www.amna.gr/sport/article/162061/Apodrasi-stin-Ithaki:

Συνδρομή σε αυτήν την τροφοδοσία RSS

Επικοινωνήστε με το Σχέδιο β'

Σολωμού 13, Εξάρχεια, 2ος όροφος (5μμ - 10μμ)

info@sxedio-b.gr

2108224344