Δικαιοσύνη & Κράτος Δικαίου (Οι «Πέντε Δράκοι», οι «Βρυκόλακες» και η Ιδεολογία του Νενεκισμού: Μέρος Β), του Γ. Περάκη

Δικαιοσύνη & Κράτος Δικαίου (Οι «Πέντε Δράκοι», οι «Βρυκόλακες» και η Ιδεολογία του Νενεκισμού: Μέρος Β), του Γ. Περάκη

Δικαιοσύνη & Κράτος Δικαίου (Οι «Πέντε Δράκοι», οι «Βρυκόλακες» και η Ιδεολογία του Νενεκισμού: Μέρος Β)

Στο πρώτο μέρος παρουσιάσθηκαν οι δύο πρώτοι «δράκοι» που κρατούν φυλακισμένη την ελληνική οικονομία, βάσει της μελέτης της διαΝΕΟσις που αναφέρονται στο δυσβάσταχτοχρέος και το προβληματικό ασφαλιστικό σύστημα.

Οι επόμενοι δύο «δράκοι», όπως αποτυπώνονται στη μελέτη της διαΝΕΟσις απο τους Δ. Σωτηρόπουλο (Αν. Καθηγητή του ΕΚΠΑ) & Λ. Χριστόπουλο (υπ. Διδάκτορα του ΕΚΠΑ) που είναι:

  1. 1)Η καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης και
  2. 2)Το διπλό πρόβλημα της πολυνομίας & κακονομίας.

Είναι γεγονός ότι η μελέτη απο νομικο-τεχνικο-οικονομικής άποψης είναι τεκμηριωμένη μέσα στα πλαίσια της πολιτικής κατεύθυνσης που εξυπηρετεί, δηλαδή του «εκσυγχρονισμού» του νεοφιλελεύθερου κράτους «δικαίου», της δικαιοσύνης και του κρατικού μηχανισμού.

 

Η καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης και το διπλό πρόβλημα της πολυνομίας & κακονομίας.

Γιατί υπάρχουν τόσο πολλοί νόμοι στην Ελλάδα; Και γιατί είναι τόσο κακοφτιαγμένοι; Μία έρευνα της διαΝΕΟσις που προσπαθεί να χαρτογραφήσει το πρόβλημα της πολυνομίας και της κακονομίας στην Ελλάδα και να προτείνει λύσεις για την αντιμετώπισή τους.

Το καλύτερο στατιστικό στοιχείο που μπορεί να δείξει με γλαφυρό τρόπο το πρόβλημα της πολυνομίας στην Ελλάδα είναι το εξής: Από την ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής το 1776, μέσα σε 240 χρόνια δηλαδή, έχουν ψηφιστεί στη χώρα 10 φορολογικά νομοσχέδια. Στην Ελλάδα, από το 1975 δηλαδή μέσα σε 41 χρόνια, έχουν ψηφιστεί 250. Οι συνέπειες της πολυνομίας αλλά και της κακονομίας σε μια σειρά από τομείς, από την οικονομία, τις επενδύσεις και την ανάπτυξη μέχρι τη γραφειοκρατία, την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης και τη δικαιοσύνη είναι δραματικές.. Ολόκληρη την έρευνα μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ"Οι Πέντε Δράκοι - Τι Εμποδίζει Την Ανάπτυξη;" Dianeosis.

Οι ορισμοί

Πολυνομία αποκαλούμε την υπερπληθώρα νομικών ρυθμίσεων σε μια χώρα, όπου «νομικές ρυθμίσεις» αποκαλούμε το σύνολο της ρυθμιστικής παραγωγής του κράτους, τους νόμους, τα προεδρικά διατάγματα, τις υπουργικές αποφάσεις κλπ.

Κακονομία αποκαλούμε το πρόβλημα της χαμηλής ποιότητας των νομικών ρυθμίσεων όταν αυτές δηλαδή περιέχουν ασαφείς, δυσνόητους κακογραμμένους νόμους και αντικρουόμενους κανόνες.

Η πολυνομία προκαλεί κακονομία, και το ανάποδο. Όταν υπάρχουν υπερβολικά πολλοί νόμοι, αναπόφευκτα εμφανίζονται αντιφάσεις, και όταν οι νόμοι είναι αντικρουόμενοι ή ασαφείς, αναπόφευκτα χρειάζονται νέοι ρυθμιστικοί κανόνες για να τους αποσαφηνίσουν.

Από ό,τι αποδεικνύεται, η Ελλάδα πάσχει και από τα δύο προβλήματα σε πολύ μεγάλο βαθμό. Τα τελευταία 15 χρόνια που μελετήσαμε ενδελεχώς στη χώρα έχουν ψηφιστεί 1.478 νόμοι με 22.800 άρθρα και έχουν περάσει και 3.452 Προεδρικά Διατάγματα. Τα ΦΕΚ που τους περιέχουν καταλαμβάνουν σχεδόν 60.000 σελίδες. Κι αυτό γίνεται συνέχεια

ανεξάρτητα από το ποια είναι η κυβέρνηση. Αλλά πώς φτάσαμε ως εδώ;

Τα αίτια

Τα αίτια της πολυνομίας είναι πολλά (βάσει της μελέτης), αλλά μπορούν να συνοψιστούν εν μέρει σε κυρίως τρία:

  1. I.Το πρώτο είναι η πολιτική κουλτούρα της χώρας, σύμφωνα με την οποία η νομοθέτηση είναι το κύριο έργο μιας κυβέρνησης. Oλοι οι υπουργοί θέλουν να περάσουν νόμους καλύτερους από τους προηγούμενους, για να δείξουν ότι παράγουν έργο. Ειδικά σε περιόδους πολιτικής πόλωσης η τάση αυτή είναι πολύ έντονη.
  2. II.Το δεύτερο αίτιο έχει να κάνει με την κουλτούρα της δημόσιας διοίκησης, στην οποία κυριαρχεί μια τυπολατρία που οδηγεί και σε υπερβολική ρυθμιστική παραγωγή. Για να γίνει οτιδήποτε στο ελληνικό δημόσιο πρέπει να είναι επακριβώς προβλεπόμενο από κάποια κανονιστική πράξη. Πρέπει να ρυθμίζονται τα πάντα.
  3. III.Το τρίτο αίτιο είναι ευρύτερος και έχει να κάνει με τον τρόπο που λειτουργεί το κοινοβούλιο ως απλός επικυρωτής των αποφάσεων της κυβέρνησης, με την απουσία αποτελεσματικών μηχανισμών ελέγχου και αξιολόγισης της παραγωγής ρυθμίσεων, αλλά και το ίδιο το Σύνταγμα που υποκινεί το νομικό πληθωρισμό.

Τα πειστήρια

Α) Στα χρόνια των μνημονίων έχει εκτοξευθεί ο αριθμός των Πράξεων Νομοθετικού Περιεχομένου (Π.Ν.Π.), σε 67 μετά το 2010 ενώ πρίν μόλις 13, (ουσιαστικά η χώρα κυβερνάται με «δημοκρατικότατο» τρόπο με τις Π.Ν.Π).

Β) Η «μαζική παραγωγή» Νόμων, Προεδρ. Διαταγ/των, Πράξεων Νομοθ. Περιεχ/νου και Υπουργικού Συμβουλίου, Υπουργικές Αποφάσεις κλπ, συνεχίζεται ακόμη και σήμερα με αμείωτη ένταση όπως αποτυπώνεται στο Πίνακα-1:

Πίνακας 1: Νόμοι, Προεδρικά Διατάγματα, Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου, Πράξεις Υπουργικού Συμβουλίου, Υπουργικές Αποφάσεις κλπ
Προ Μνημονίου (1)
Ετος Δημοσιεύσης   στο ΦΕΚ 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Σύνολο
Αριθμός 715 675 603 514 571 479 447 378 344 4.726
Μετά Μνημονίου (2)
Ετος Δημοσιεύσης   στο ΦΕΚ 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 - - Σύνολο
Αριθμός 476 475 437 548 513 320 438 - - 3.207
Πηγή: Επεξεργασία των συγγραφέων με βάση έρευνα όλων των νόμων (2001-2016)

Eίναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Νόμου 4093/2012 («Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής»), το οποίο ψηφίστηκε στις 09/11/2012. Την ίδια ημέρα, στο ίδιο ΦΕΚ δημοσιεύτηκε και μια Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου που τροποιούσε διατάξεις του συγκεκριμένου νόμου επαναφέροντας διατυπώσεις του νομοσχεδίου όπως ήταν πριν τις αλλάξει το νομοθετικό σώμα (σ.σ. ο πλήρης ευτελισμός της αστικής «δημοκρατίας», του κοινοβουλίου και των βουλευτών που ψήφιζαν τους μνημονιακούς νόμους).

Ομως «κρατάει χρόνια αυτή η κολώνια» που λέει και το τραγούδι. Αποτελεί κεντρική πολιτική επιλογή, η διάλυση του κοινωνικού κράτους (κυρίως τα τελευταία έτη), όπως φαίνεται στους Πίνακες 2 & 3 με τον καταιγισμό νομοθετικών ρυθμίσεων:

Πίνακας 2:Διαχρονικές Τάσεις Πολυνομίας στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις 1940- 2014, (Πλήθος νόμων, Πλήθος διαταγμάτων, Υπουργικές Αποφάσεις, Εγκύκλιοι/ Αποφάσεις Διοικητή) (1)
Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης Οριζόντιες διατάξεις ΙΚΑ ΕΤΑΜ & ΟΑΕΕ ΕΤΑΑ & ΕΤΑΠ-ΜΜΕ ΟΓΑ & ΕΤΕΑ ΤΑΠΙΤ & ΤΠΔΥ ΤΠΔΥ ΤΑΥΤΕΚΩ Σύνολο
Αριθμός 348 2.914 591 1.284 32 131 136 5.436
 
Πίνακας 3: Σύνολο Νομοθεσίας και Ασφαλιστικών/Συνταξιοδοτικών Άρθρων σε Νόμους στον Υποτομέα της Κοινωνικής Ασφάλισης (2010-2016) (2)
Ετος 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Σύνολο
Σύνολο Νόμων 2 0 2 1 1 0 1 7
Σύνολο Άρθρων Κοινωνικής Ασφάλισης σε άλλους νόμους 4 15 30 20 14 61 12 156
(1) Πηγή: Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας (2014)                                                                                                                                                                                       (2) Πηγή: Στοιχεία για την περίοδο 2010-2016, όπως προέκυψαν από έρευνα όλων των νόμων της περιόδου 2002-2016                                                                                                                                                                            

Γ) Ο μικροκομματισμός και η ρουσφετολογία εξακολουθεί να υφίσταται με αμείωτη ένταση. Οποιος πιστεύει το αντίθετο «πλανάται πλάνην οικτράν». Οι Πίνακες 4 & 5, είναι αδιάψευστοι μάρτυρες:

Πίνακας 4:Δεκτές Υπουργικές και Βουλευτικές Τροπολογίες (2011-Αύγουστος 2017)
  2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Δεκτές υπουργικές τροπολογίες 71 60 138 274 96 308 169
Δεκτές βουλευτικές τροπολογίες 47 29 45 180 53 118 67
Σύνολο δεκτών τροπολογιών 118 89 183 454 149 426 236
Πηγή: Επεξεργασία των συγγραφέων από τα στοιχεία της Βουλής, www.parliament.gr
 
Πίνακας 5: Δείκτες Παραγωγής Τροπολογιών ανά Σύνολο Αρθρων και ανά Νόμο
  2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Αριθμός νόμων 129 67 122 95 37 91 40
Αριθμός συνολικών άρθρων 2.284 1.794 2.350 3.078 893 3.469 1.499
Ποσοστό δεκτών τροπολογιών προς άρθρα 5% 3% 8% 15% 17% 12% 16%
Δεκτές τροπολογίες ανά νόμο 0,9 1,3 1,5 4,8 4 4,7 5,9
Πηγή: Επεξεργασία των συγγραφέων από τα στοιχεία της Βουλής, www.parliament.gr

Η έρευνα καταλήγει σε μια σειρά προτάσεων, λύσεις όπως τις ονομάζει, ταξινομώντας σε βρχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες, που επιγραμματικά είναι:

Βραχυπρόθεσμες

  • Ακριβής, εκτενέστερη διάγνωση του προβλήματος από θεσμικό φορέα.
  • Ενίσχυση της Κεντρικής Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής και ανεξαρτητοποίησή της.
  • Δημιουργία Κυβερνητικής Επιτροπής Καλής Νομοθέτησης.
  • Ενεργοποίηση Μονάδων Νομοθετικής Πρωτοβουλίας Υπουργείων.
  • Δημιουργία ειδικής Διαρκούς Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Καλής Νομοθέτησης και αναβάθμιση της λειτουργίας του κοινοβουλίου.
    • Αποσύνδεση του υπουργικού από το βουλευτικό αξίωμα.
    • Μείωση του αριθμού των Υπουργείων και των Υπουργών.
    • Ευρύτερη διαβούλευση πριν από τη διαμόρφωση των νομοσχεδίων.
  • Τήρηση του χρονικού ελάχιστου για ηλεκτρονική διαβούλευση επί των διαμορφωμένων νομοσχεδίων.
  • Έλεγχος νομοσχεδίων από νέο τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας πριν από την κατάθεσή τους στη Βουλή.
  • Μείωση του αριθμού των βουλευτών και ελαχιστοποίηση των πηγών πίεσης από τη Βουλή για νομοθετική παραγωγή.

Μεσοπρόθεσμες

  • Μείωση του ρυθμιστικού όγκου με τη χρήση της «γκιλοτίνας».
  • Εξορθολογισμός και έλεγχος υπουργικών και βουλευτικών προσθηκών και τροπολογιών.
  • Ενοποίηση των συνοδευτικών εκθέσεων των νομοσχεδίων σε μία Ανάλυση Ρυθμιστικών ή Κανονιστικών Επιπτώσεων.
  • Ουσιαστικός νομοθετικός προγραμματισμός με ανώτατα ετήσια όρια παραγωγής νομοθεσίας ανά Υπουργείο.
  • Αξιολόγηση εφαρμογής νομοθεσίας μετά την ισχύ και αυτοδίκαιη κατάργηση νόμων δύο χρόνια μετά την ψήφισή τους εφόσον ψηφίστηκαν για να αντιμετωπίσουν έκτακτες ή επείγουσες ανάγκες.
  • Αλλαγή νομοθετικού πλαισίου και μεταβολή της νομολογίας ώστε τα δικαστήρια να ελέγχουν τη θέσπιση τροπολογιών που είναι άσχετες με το θέμα ή το σκοπό του νόμου.

Μακροπρόθεσμα

  • Αποκομματικοποίηση της δημόσιας διοίκησης
  • Βελτίωση της διοικητικής ικανότητας
  • Μεταβολή της διοικητικής κουλτούρας

Οπως προαναφέρθηκε, στη έρευνα υπάρχουν ενδιαφέροντα στοιχεία του ξεπεσμού του κυβερνητικού πολιτικού συστήματος. Τα αίτια είναι και τα παραπάνω αλλά ο πυρήνας και η γενεσιουργός αιτία του προβλήματος είναι όμως «αλλού».

Τι είναι δίκαιο;

Ο Αριστοτέλης έλεγε σταΠολιτικά(Βιβλίο Γ, 9,10-13) ότι «ίσον το δίκαιον είναι, και έστιν, αλλ’ ου πάσιν αλλά τοις ίσοις· και το άνισον δοκεί δίκαιον είναι, και γαρ έστιν, αλλ’ ου πάσιν αλλά τοις ανίσοις». Τι σημαίνει αυτό1; Σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει ισοτιμία, ούτε ισότιμη σύμβαση, ανάμεσα σε άνισα μέρη. Ισότιμη σύμβαση υπάρχει μόνο απέναντι σε πραγματικά ίσους.Γι’ αυτό και ο R. T. Ely, που από πολλούς θεωρείται ο πρύτανης της οικονομικής επιστήμης στις ΗΠΑ, έλεγε ότι «μόνο οι δυνατοί και οι ισχυροί είναι υπέρμαχοι της ελεύθερης σύμβασης δίχως κανέναν έλεγχο και περιορισμό. Η ελεύθερη σύμβαση προϋποθέτει ίσους πίσω από το συμβόλαιο για να μπορέσει να υπάρξει ισότητα».

Γι’ αυτό και ας τα αφήσουμς αυτά τα περί «κράτους δικαίου» και «συμβατικής ισοτιμίας» για τους αφελείς και απληροφόρητους πολίτες αλλά κυρίως για αυτούς που βρίσκονται σε «διατεταγμένη υπηρεσία».

Οι τρείς θεμελιώδεις αρχές του Ελληνικού Συντάγματος

  1. 1)Κράτος δικαίου
  2. 2)Ισονομία και
  3. 3)Ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στο δικαιοδοτικό της έργο.

Οι τρεις αυτές αρχές της αστικής νο­μικής διδασκαλίας έχουν καθιερωθεί στα αστικά συνταγματικά κείμενα καθώς και στο ελληνικό με πάγια μορφή.

 

1) Η αρχή του κράτους δικαίου

Σύμφωνα με την αστική διδασκαλία του δικαίου2 δυο στοιχεία συγκροτούν την έννοια του κράτους δικαίου: ο χωρισμός των εξουσιών σε νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική και η υποταγή της διοίκησης στο νόμο. Σήμερα η αρχή αυτή, αν και εξακολουθεί τυπικά να αναγράφεται στα αστικά συνταγματικά κείμενα, στην ουσία αναιρείται από τα πράγματα με την εφαρμογή στις λεγόμενες προεδρικές δημοκρατίες του συστήματος των «συγκρατήσεων και των αντίβαρων» (π.χ. το δικαίωμα του αρχηγού του κράτους να χρησιμοποιεί το βέτο στις πράξεις της Βουλής). Στη χώρα μας διάκριση των εξουσιών δεν υπάρχει. Υπάρχει αυτό το οποίο ομολογούν και οι ίδιοι οι αστοί επιστήμονες και ονομάζεται στην επιστημονική νομική ορολογία διασταύρωση ή σύγχυση των εξουσιών. Η Εκτε­λεστική εξουσία με βάση τις σχετικές διατάξεις του ισχύοντος συντάγματος και των εκτελεστικών του νόμων, κατά τη διάρκεια της βουλευτικής περιόδου και κατά το χρόνο απουσίας της Βου­λής δικαιούται να εκδίδει κανονιστικά διατάγματα, καθώς και κανονιστικά διατάγματα κατά νομοθετική εξουσιοδότηση. Κανο­νιστικές πράξεις μπορούν να εκδίδουν και άλλα εκτελεστικά όρ­γανα όπως υπουργοί, νομάρχες, αστυνομικές και δασικές αρχές κλπ. Ολες αυτές οι πράξεις είναι νομοθετικού περιεχομένου και αποτελούν πηγές του διοικητικού δικαίου. Με αυτά τα δε­δομένα προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι η εκάστοτε εκτελεστική εξουσία «νομιμοποιείται» να επιβάλλει την «έννομη τάξη» και την «δικαιοσύνη» της με όποιο τρόπο θεωρεί «πρόσφορο». 

 

2) Η αρχή της ισονομίας

Τα αστικά συντάγματα όπως και το ελληνικό διακηρύσ­σουν το δικαίωμα της ισότητας των πολιτών απέναντι στους νόμους. Σε ταξικά διαρθρωμένες κοινωνίες, με ανταγωνιστικές τάξεις, με πλήρη ανισότητα στις σχέσεις παραγωγής, δεν μπορεί να υπάρχει και να έχει πε­δίο εφαρμογής και η αρχή αυτή, ανεξάρτητα εάν έχει θεσμοθε­τηθεί στα αστικά συντάγματα.

Επί αυτής της αρχής ο Κ. Μαρξ ε­πιγραμματικά αναφέρει ότι ως προς το περιεχόμενο, το δίκαιο των άνισων είναι δίκαιο της ανισότητας

γ) Η αρχή της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης στο δικαιοδοτικό της έργο.

Ουσιαστικά δεν υπάρχει ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στο δικαιοδο­τικό της έργο. Τυπικά μόνο και κατά το φαινόμενο. Αλλά δεν υπάρχει ανεξαρτησία ούτε από την εκάστοτε κυβέρνηση (εκτελεστική εξουσία). Ειδικότερα το ισχύον Σύνταγμα επί του θέματος ορίζει: «Οι προαγωγές στις θέ­σεις του προέδρου και των αντιπροέδρων του Συμβουλίου Επικρατείας, του Αρείου Πάγου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η προαγωγή στη θέση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου ενεργούν­ται με Προεδρικό Διάταγμα (τους διορίζει η κυβέρνηση) που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου.

Οι αποφάσεις ή πράξεις κατά τις διατάξεις του ίδιου του συντάγματος δεν προσβάλλονται στο Συμβούλιο της Επικρατείας». Το ίδιο λοιπόν το Σύνταγμα, ενώ με διάφορες διατάξεις του διακηρύσσει πανη­γυρικά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, με τη διάταξη της παρ. 5 του άρθρου 9 την αναιρεί. Αυτά τα σώματα καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό όλη τη σύνθεση και τη διάταξη της κλίμακας του δικαστικού σώματος. Στην πραγματικότητα όμως το δικαστήριο καλείται να εφαρμόσει το ισχύον δίκαιο, κάνοντας μία ερμηνεία στα πλαίσια της κυρίαρχης αντίληψης για το δίκαιο. Στα πλαίσια αυτά ανήκει στη διακριτική του ευχέρεια η ερμηνεία των αόριστων νομικών ερμηνειών. Την ίδια στιγμή που οι «λειτουργοί» της δικαστικής εξουσίας (δικαστές, εισαγγελείς κλπ.) αθωώνουν τους επιχειρηματίες από εργοδοτικά εγκλήματα (έλλειψη μέτρων ασφαλείας στο χώρο δουλειάς, θανατηφόρα ατυχήματα κλπ.), αλλεπάλληλες δικαστικές αποφάσεις κηρύσσουν τις απεργίες «παράνομες και καταχρηστικές». Με βάση τις παραπάνω σκέψεις καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι σε κοινωνίες, όπως και η ελληνική, δεν μπορεί να υπάρχει ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στο δικαιοδοτικό της έργο.

Οι λειτουργίες του κράτους και του δικαίου στην οικονομική κρίση3

Η οικονομική κρίση επιφέρει αλλαγές στο κράτος και στο δίκαιο, στις λειτουργίες τους, τόσο στο περιεχόμενο όσο και στη μορφή. Έτσι και αλλιώς, κράτος και δίκαιο δεν παραμένουν αναλλοίωτα. Οι βασικοί παράγοντες από τους οποίους εξαρτώνται κάθε φορά αυτές οι μεταβολές, μιλώντας πάντοτε στο πλαίσιο του υφιστάμενου καπιταλιστικού συστήματος, είναι ιδίως:

α. Οι φάσεις ανάπτυξης του κοινωνικο-οικονομικού συστήματος,

β. Ο εσωτερικός και διεθνής συσχετισμός των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων.

Οι αλλαγές στην αστική δημοκρατία

1. Η υποβάθμιση των αντιπροσωπευτικών θεσμών

Οι περιοδικές οικονομικές κρίσεις ενισχύουν γενικά την τάση υποβάθμισης των αντιπροσωπευτικών θεσμών.

1.1. Ιστορική εμπειρία

Κατά την περίοδο της κρίσης του 1929 παρατηρήθηκε τόσο γενικά όσο και στη χώρα μας το φαινόμενο της παραπέρα υποβάθμισης των αντιπροσωπευτικών θεσμών σε όφελος της εκτελεστικής εξουσίας. Η κυρίαρχη τάση σε περιόδους οικονομικής ή και πολιτικής κρίσης είναι να νομοθετεί η κυβέρνηση. Η ελληνική όσο και η διεθνής εμπειρία του μεσοπολέμου είναι ενδεικτική. Στις ΗΠΑ, κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους της διακυβέρνησης Ρούσβελτ το Κογκρέσο ψήφισε μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα πληθώρα νόμων έτσι ώστε να σημειώνεται ότι «οι νομοθέτες δεν είχαν κάν τον καιρό να τους διαβάσουν».

Ο πλέον διορατικός των Ελλήνων αστών πολιτικών, ο Ελ. Βενιζέλος είχε εκφράσει με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο αυτή την τάση με την πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος που προώθησε, χωρίς όμως επιτυχία, το 1932. Η πρόταση αυτή περιλάμβανε δυο βασικά σκέλη:

  • την ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας μέσω της μετατροπής του πολιτεύματος σε προεδρικό και
  • την υιοθέτηση άρθρου του οποίου οι ευρείες διατυπώσεις έδιναν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας την ευχέρεια επιβολής της κατάστασης πολιορκίας.

Η ελληνική ιστορική εμπειρία επιβεβαιώνει λοιπόν αυτό που δείχνει και η διεθνής: σε όλες τις στιγμές οικονομικής κρίσης, οι κυρίαρχες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις επικαλούνται το επιχείρημα των εκτάκτων οικονομικών συνθηκών, μια ιδιόμορφη κατάσταση πολιορκίας. Η κατάσταση αυτή απαιτεί τη συγκέντρωση των εξουσιών στην εκτελεστική εξουσία, ακόμη περισσότερο στις κορυφές της. Επιτρέπει ακόμη την παραβίαση του Συντάγματος, ή έστω την οριακή ερμηνεία του στην κατεύθυνση πάντοτε της παράκαμψης των διαδικασιών, των εγγυήσεων, ακόμη και των ελευθεριών, που αυτό κατοχυρώνει.

 

1.2. Ενίσχυση του πρωθυπουργού

Παρατηρείται συγκέντρωση εξουσιών όχι απλά στην εκτελεστική εξουσία αλλά στο επίκεντρο αυτής, στον πρωθυπουργό και, παράλληλα, απαξίωση του νομοθετικού οργάνου και των αποφάσεών του. Αυτό συμβαίνει μάλιστα σε ένα σύστημα που είναι ήδη πρωθυπουργοκεντρικό τόσο από τις συνταγματικές διατάξεις όσο και από την πρακτική τους εφαρμογή. Τέτοιο δείγμα συνιστά η διάταξη του άρθρου έβδομου του ν. 3839/2010 που ορίζει πως «ενεργώντας στο πλαίσιο των κατά το Σύνταγμα και τους νόμους αρμοδιοτήτων του ο Πρωθυπουργός με απόφασή του που δημοσιεύεται στην ΕτΚ, σε θέματα κατεπείγοντος και μείζονος για το εθνικό συμφέρον σημασίας, δύναται, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής ή ειδικής διάταξης και τηρουμένων των γενικών αρχών του κοινοτικού δικαίου να αναθέσει απευθείας

σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα την εκπόνηση μελετών ή την παροχή υπηρεσιών και να καθορίζει το αντικείμενο, τον χρόνο παροχής της μελέτης ή της υπηρεσίας».

 

1.3. Ενίσχυση του ρόλου των εξωθεσμικών κέντρων εξουσίας

Η περαιτέρω συγκέντρωση εξουσίας στο πρόσωπο του εκάστοτε πρωθυπουργού σημαίνει την ενίσχυση των αδιαφανών, μη κοινοβουλευτικά ελεγχόμενων κέντρων εξουσίας. Η εξέλιξη αυτή ευνοήθηκε ήδη με την αλλαγή του τρόπου εκλογής του αρχηγού του κόμματος που σημειώθηκε στο ΠΑΣΟΚ και στη συνέχεια στη ΝΔ και η οποία ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τον αρχηγικό χαρακτήρα των κομμάτων αυτών. Ο ρόλος των εξωθεσμικών κέντρων εξουσίας δεν είναι κάτι το πρωτόγνωρο για την αστική δημοκρατία.

 

1.4. Η επιλεκτική επίκληση του Συντάγματος

Στην οικονομική κρίση ενισχύονται τα φαινόμενα μη εφαρμογής, αποδυνάμωσης, συστηματικής παραβίασης διατάξεων του Συντάγματος από τις κυβερνήσεις. Στις συνθήκες της οικονομικής κρίσης λαμβάνει ευρύτερες διαστάσεις. Η παραβίαση των συνταγματικών διατάξεων διενεργείται είτε έμμεσα από τα κρατικά όργανα (αστυνομικές αρχές, δικαστήρια) είτε άμεσα από την κυβέρνηση με την ψήφιση προφανώς αντισυνταγματικών νόμων ή με την παραβίαση των διαδικασιών που επιβάλλει το Σύνταγμα για την ψήφιση των νόμων. Σε όλες τις περιπτώσεις η παραβίαση στηρίζεται σε ακραίες ερμηνείες που επιχειρούν να παρέχουν επίχρισμα νομιμότητας.

 

1.5. Οι στοχεύσεις των αλλαγών στο ποινικό δίκαιο

Η ισχυροποίηση της κατασταλτικής λειτουργίας του κράτους και η σχετική αντανάκλασή της στο δίκαιο αναπτύσσεται και στις δυο υπολειτουργίες. Αφενός ενδυναμώνεται η καταστολή σε σχέση με την αντιμετώπιση της κοινής εγκληματικότητας η οποία σε περιόδους οικονομικών κρίσεων αυξάνεται. Η υιοθέτηση του δόγματος της μηδενικής ανοχής έρχεται στην ημερήσια διάταξη. Η τάση, όπως εγγράφεται στο δίκαιο, είναι η περαιτέρω ποινικοποίηση συμπεριφορών, η αύξηση των ποινών, η μείωση των εγγυήσεων του κατηγορούμενου, η ανενέργεια ποινικών διατάξεων προστατευτικών των δικαιωμάτων λόγω συχνής παραβίασής τους από τις διωκτικές αρχές.

Τα προαναφερθέντα αποτελούν την ερμηνεία του τρόπου λειτουργίας αυτής της «κουτσουρεμένης», «ανάπηρης» και εξαρτημένης αστικής «δημοκρατίας» μας.

Ηταν που ήταν ετοιμοθάνατη μέχρι το 2009, αλλά το 2010 με τα μνημόνια την «εκτέλεσαν».

Κατά συνέπεια

«Διότι εάν σκεφτούμε το μέλλον της Ιδέας και μετρήσουμε όπως αρμόζει τη φαυλότητα του κόσμου, όπως αυτός εξελίσσεται κάτω από τα μάτια μας, εάν συνδεθούμε με τις τεράστιες μάζες των εργατών και των περιπλανώμενων πάνω στη επιφάνεια της γης δαιμόνων προκειμένου να μάθουν που είναι δυνατόν να ζήσουν, εάν φέρναμε όλα τα μαθήματα συμπεριλαμβανόμενων εκείνων του τέταρτου Μάη ‘68, στην καρδιά του σύγχρονου κόσμου ναι, μα μόνο κάτω από αυτές τις συνθήκες, μπορούμε να ξαναπούμε και να ακολουθήσουμε το σύνθημα του Μάο, το πιο γνωστό από τις εξεγέρσεις του ‘60 και του ‘70:

« Είναι δίκαιο να εξεγειρόμαστε» ( του Αλαίν Μπαντιού).

1. Δημήτρης Καζάκης:Oικονομολόγος-Αναλυτής με επαγ/Λματική διαδρομή σε επιχειρήσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

2.Κώστας Τουμασάτος: Δικηγόρος, μέλος της Εκτ. Γραμ/Τείας του Εθν. Συμβ.για τις Γερμανικές Επανορθώσεις ΚΟΜΕΠ- 2007 Τεύχος 2

Δημήτρης Καλτσώνης επίκουρος καθηγητής θεωρίας κράτους και δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήµιο.

 

Γιάννης Περάκης

Οικονομολόγος

 

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.

επιστροφή στην κορυφή

Επικοινωνήστε με το Σχέδιο β'

Μπόταση 6, Εξάρχεια, 1ος όροφος 

info@sxedio-b.gr

210 3810040