Τι είναι η διαδικασία της βιαιοποίησης; Τζούλια Μάρα

Τι είναι η διαδικασία της βιαιοποίησης; Τζούλια Μάρα

Τι είναι η διαδικασία της βιαιοποίησης;

Τζούλια Μάρα

 

30 Απριλίου 2018

Στις 24 Μαρτίου 2018, με την ιδιότητα της κοινωνιολόγου, είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Άουσβιτς Ι και Άουσβιτς ΙΙ (Birkenau). Η ιδέα «Με το τρένο της μνήμης» γεννήθηκε από την πρωτοβουλία των Συνδικάτων(CGIL, CSL και UIL) και απευθύνεται σε μαθητές λυκείων. Οι ερωτήσεις που συχνά μου απήυθυναν ήταν: «Πώς ήταν δυνατόν;», «Πώς μπορεί ο άνθρωπος να κάνει τέτοια λάθη;» «Γιατί τόση αδιαφορία;», Όλες σχεδόν συνοψίζονται στο ερώτημα: πως προκύπτει η βίαιη πράξη;

Η βία δεν είναι έμφυτη αλλά μαθαίνεται.

Το μοντέλο της κοινωνικής διαίσθησης (Social Intuitionist Model: SIM) βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι ηθικές πεποιθήσεις προέρχονται από τα συναισθήματα και πως αυτά τα τελευταία είναι που μας δίνουν μια διαισθητική κατανόηση του τι είναι σωστό και τι όχι. Άσχετα αν διαβάζει έναν κατάλογο με ορεκτικά ή αν εμπλέκεται σε έναν καβγά, το άτομο θα κάνει πάντα άμεσες εκτιμήσεις για το τι αντιλαμβάνεται ως καλό ή ως κακό. Επιπλέον, οι άνθρωποι, επωφελούμενοι από τις αρχές της συνεργασίας και της αλληλεγγύης, τείνουν να προσανατολίσουν τη δράση τους σύμφωνα με κανόνες που κοινωνικά οικοδομούνται και γίνονται αποδεκτοί. Ο Lonnie Athens, Αμερικανός ακαδημαϊκός, προσδιορίζει το μοντέλο της διαδοχικής "βιαιοποίησης"(violentization). Αυτός ο νεολογισμός, που επινοήθηκε από το επίθετο «βίαιος» και από τον όρο «κοινωνικοποίηση», δείχνει το σύνολο εκείνων των διαδικασιών μέσω των οποίων αναπτύσσεται η διαδρομή μάθησης και προσαρμογής του ατόμου σε πολιτιστικά και κανονιστικά συστήματα βασισμένα κυρίως στον εξαναγκασμό. Η «πορεία κατάρτισης» αυτών που συμπεριφέρονται βίαια αποτελείται από τέσσερα «στάδια»: «βαναυσότητα», «πολεμική στάση», «βιαιοπραγία» και «μολυσματικότητα».

Η γέννηση των βάναυσων μέσω της στρατιωτικής εκπαίδευσης

Οι κρίσιμες εμπειρίες είναι εκείνες στις οποίες το κακό, με την εμφάνισή του, αφήνει εμφανή τα ίχνη του στα υποκείμενα. Η βαναυσότητα, όπως όλα τα μακροχρόνια ίχνη αυτής της «φάσης», περιέχει μια σειρά καταστρεπτικών εμπειριών που συγκεντρώνονται η μια με την άλλη και γύρω από τις οποίες είναι δυνατό να οργανωθεί αυτό που ο Athens ορίζει ως «βίαιη κοσμολογία». Η βαναυσότητα υποδηλώνει πως ένα άτομο υφίσταται μια τέτοια καταναγκαστική μεταχείριση που αποκρυσταλλώνεται στη συναισθηματική και βιωματική του σφαίρα. Η δρομολόγηση ενός «αρχάριου» στην επίτευξη μιας νέας εικόνας του εαυτού του απαιτεί μια διαδικασία  κοινωνικοποίησης, από τον Athens ονομάστηκε «coaching», και προβλέπει από έναν αυταρχικό χαρακτήρα μια σειρά από εμπειρίες ορόσημο οι οποίες σηματοδοτούν τη μετάβαση σε ένα υψηλότερο επίπεδο. Η εξουσία της εκπαίδευσης στη βία, σε στρατιωτικά και μη περιβάλλοντα, ενσαρκώνει την καρδιά αυτού του σταδίου δεδομένου ότι επιλαμβάνεται τεχνάσματα και ειδικές τεχνικές οι οποίες συνιστούν, κυρίως, στην απόδοση μια θετικής ταυτότητας(altercasting) στον εκπαιδευόμενο. Η στροφή στην παρακίνηση και πρόκληση της βίαιης πράξης από την άλλη αρχίζει με τη διδαχή πως το περιβάλλον κυριαρχείται από κακούς ανθρώπους ή/και ανάξιους και πως σε ιδιαίτερα εχθρικές καταστάσεις η σωματική βία είναι το πλέον κατάλληλο μέσο για την επικράτηση στην αναπόφευκτη σύγκρουση. Ο «εκπαιδευτής» απαιτεί την εμπέδωση της πεποίθησης πως υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι αποτελούν στόχο επιθέσεων και επομένως θα πρέπει να τους επιβληθούν επειδή, από τη φύση τους, είναι υποδεέστεροι ή ενσαρκώνουν «απάνθρωπα» χαρακτηριστικά.

Η βίαιη πράξη και η ασκούμενη βία

Όποιος βρίσκεται στο κατώφλι της πολεμικής στάσης (ή «πρόκλησης») αναγκαστικά υφίσταται αντιφατικές σκέψεις και συναισθήματα που προκύπτουν από τη δική του τραυματική εμπειρία. Μέσα σε αυτά τα χαλάσματα νιώθει την ανάγκη να αναδιατυπώσει ένα γενικό πλαίσιο ικανό να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις του με το περιβάλλον. Είναι σε αυτό το στάδιο πού όλες οι διδαχές που αντλήθηκαν κατά τη διάρκεια της βίαιης εκπαίδευσης βρίσκουν πεδίο εσωτερικού συντονισμού, είναι τώρα ακριβώς που μπορεί να ακουστούν χρήσιμα τα διδάγματα που έχει δεχθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα: «Σε αυτόν τον κόσμο, μερικές φορές, είναι απαραίτητο να χρησιμοποιήσουμε τη βία». Αυτά τα ίχνη εμφανίζονται με τη μορφή «αποκάλυψης». Στη φάση της πολεμικής στάσης, σύμφωνα με τον Athens, υπάρχει μια «μετριοπαθή βίαιη στάση», διότι, για πρώτη φορά στη ζωή, αποφασίζεται η φυσική βία κατά αυτού που άδικα προκάλεσε. Η εφαρμογή της βίαιης πρακτικής συνίσταται στο στάδιο που ονομάζεται «βιαιοπραγία» ή «βίαιες συγκρούσεις για την επικράτηση». Για να εισέλθει στο τελευταίο στάδιο, τη μολυσματικότητα, το υποκείμενο πρέπει να έχει εκδικηθεί έναν ανταγωνιστή του. Υπό το φως της συντελεσμένης βιαιοπραγίας, οι απόψεις για το δρώντα αλλάζουν δραστικά: οι ορισμοί που δίδονται στη δράση των μελών των πρωτογενών (και δευτερογενών) ομάδων επηρεάζουν την άποψη που έχει το άτομο για τον εαυτό του. Η νέα ταυτότητα προβλέπει ένα είδος φαινόμενο φωτοστέφανου για οποιονδήποτε ανήκει στις ομάδες αναφοράς: να είσαι «βίαιος» εσωκλείει το άτομο σε ένα ρεπερτόριο υπεραπλουστευμένων εικόνων και στερεότυπων που αντλούν την ισχύ τους από το γεγονός ότι πρέπει να επαναληφθούν. Εγκαινιάζοντας αυτή τη νέα απόφαση αναδιαμορφώνεται τη στάση του ατόμου από «περίπου αμυντική» σε «καθαρά επιθετική»: η αποφασιστικότητα να μην ανεχθεί πια καμία πρόκληση, η οποία μπορεί να σημαίνει ακόμη και μια απλή παρουσία γύρω του ανθρώπων «ανάξιων» να θεωρηθούν ως τέτοιοι, αποκρυσταλλώνεται σιγά, σιγά με τη σειρά του, στη διαμόρφωση ουσιαστικά ενός επικίνδυνου ατόμου. Η διαδικασία της βιαιοποίησης ολοκληρώνεται με μια τραγική κυκλικότητα: ο δράστης από θύμα της βαναυσότητας, γίνεται ένας ανεξέλεγκτα επιθετικός.

Πηγή: sociologicamente.it

Μετάφραση Μουρατίδης Γιώργος

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.

επιστροφή στην κορυφή

Επικοινωνήστε με το Σχέδιο β'

Μπόταση 6, Εξάρχεια, 1ος όροφος 

info@sxedio-b.gr

210 3810040